Νωτιαία Αντανακλαστικά

Τα νωτιαία αντανακλαστικά ανάλογα με την ένταση της αντίδρασης βαθμονομούνται ως ακολούθως:

• 0 = απουσία αντανακλαστικής αντίδρασης
• 1 = μειωμένη αντανακλαστική αντίδραση
• 2 = φυσιολογική αντανακλαστική αντίδραση
• 3 = αυξημένη αντανακλαστική αντίδραση
• 4  =κλόνος (clonic)

Η κλονική αντίδραση ή κλόνος είναι η επαναλαμβανόμενη κάμψη και έκταση του άκρου μετά τη διέγερση. Ο κλόνος προκαλείται λόγω της αυξημένης ευερεθιστότητας των ΑΚΝ σε περιπτώσεις χρόνιων αλλοιώσεων.

Η βαθμονόμηση των αντανακλαστικών είναι υποκειμενική. Όταν κάποιος θεωρεί ένα αντανακλαστικό φυσιολογικό ο άλλος μπορεί να το θεωρεί αυξημένο.

Αν ένα νωτιαίο αντανακλαστικό είναι αυξημένο, η βλάβη εντοπίζεται μπροστά από το όγκωμα του ΝΜ που αντιστοιχεί στο άκρο που εξετάζεται (μπροστά από το νευροτόμιο Α6 για τα πρόσθια άκρα και από το νευροτόμιο Ο4 για τα οπίσθια).

Το σημαντικό είναι να προσδιορίζεται αν το αντανακλαστικό είναι φυσιολογικό ή μειωμένο διότι στη δεύτερη περίπτωση βεβαιώνεται ότι η βλάβη είναι στο όγκωμα του ΝΜ που αντιστοιχεί στο άκρο που εξετάζεται (νευροτόμια Α6-Θ2 για τα πρόσθια άκρα και Ο4-Ι1 για τα οπίσθια άκρα).

Το αντανακλαστικό της επιγονατίδας θεωρείται ότι είναι το πιο αξιόπιστο από όλα τα ΝΑ. Πρέπει να εξετάζεται πριν από το αντανακλαστικό της κάμψης και τον έλεγχο του βαθύ πόνου, επειδή οι δοκιμές αυτές είναι επώδυνες και μπορεί να στρεσάρουν το ζώο.

Τεχνική : Το ζώο συγκρατείται, όσο το δυνατόν πιο χαλαρά σε πλάγια κατάκλιση, με την άρθρωση του προς εξέταση γόνατος να μην αγγίζει το εξεταστικό τραπέζι. Στη θέση αυτή το γόνατο κάμπτεται μερικώς με το ένα χέρι του κτηνίατρου, που φέρεται κάτω από το μηρό, ενώ με το άλλο χέρι επικρούεται με πληξίμετρο ο επιγονατιδικός σύνδεσμος.

Η φυσιολογική αντίδραση είναι η άμεση έκταση της άρθρωσης του γόνατος, λόγω της αντανακλαστικής σύσπασης του τετρακέφαλου μηριαίου μυός. Το αντανακλαστικό εξετάζεται ξεχωριστά στο κάθε οπίσθιο άκρο. Ορισμένες φορές, απουσιάζει στο άκρο που δεν ακουμπά το τραπέζι για να επανεμφανισθεί με την αλλαγή της πλευράς κατάκλισης και την επαφή του άκρου με την επιφάνεια του τραπεζιού.

Με το επιγονατιδικό αντανακλαστικό ελέγχεται η ακεραιότητα του μηριαίου νεύρου και των  Ο4, Ο5 και Ο6 νευροτομίων  από τα οποία αναδύεται.

Σημειώσεις

• Η μείωση ή η απώλεια του αντανακλαστικού της επιγονατίδας στο ένα άκρο υποδηλώνει μερική ή ολική βλάβη στο μηριαίο νεύρο. Η μείωση ή η απώλεια και στα δυο άκρα σημαίνει  ότι η βλάβη εντοπίζεται στα Ο4, Ο5 και Ο6 νευροτόμια.
• Όταν σε ένα ζώο με παραπάρεση/παραπληγία το αντανακλαστικό της επιγονατίδας είναι αυξημένο ή φυσιολογικό, η βλάβη εντοπίζεται στους ΑΚΝ του ΝΜ μπροστά από το Ο3 νευροτόμιο. Η αύξηση του αντανακλαστικού οφείλεται στη αποδέσμευση των ΚΚΝ του οσφυϊκού ογκώματος από την ανασταλτική δράση των ΑΚΝ, που βρίσκονται πιο μπροστά και έχουν βλάβη.
• Η αύξηση του αντανακλαστικού σε ζώο, που δεν παρουσιάζει νευρολογικές διαταραχές, δεν πρέπει να αποδίδεται σε νευρολογική πάθηση, αλλά στην υπερδιέγερση ή τη νευρικότητα του ζώου.
• Σε ορισμένους υπερήλικες σκύλους, που δεν παρουσιάζουν κανένα νευρολογικό πρόβλημα, ενδέχεται να είναι μειωμένο ή να απουσιάζει στο ένα ή και τα δυο οπίσθια άκρα, λόγω βλάβης του προσαγωγού  σκέλους (αισθητικός κλάδος του μηριαίου νεύρου) του αντανακλαστικού τόξου, που συνήθως οφείλεται στην αισθητική νευροπάθεια των υπερηλίκων σκύλων. (Levine JM, Hillman RB, Erb HN, et al. The influence of age on patellar reflex response in the dog. J Vet Intern Med 2002:16(3), 244–246).
• Η βλάβη στα Ο6, Ο7, Ι1 και Ι2 νευροτόμια, από τα οποία αναδύεται το ισχιακό νεύρο ή η βλάβη του ισχιακού νεύρου κατά την πορεία του, μπορεί να αυξήσει την αντίδραση του αντανακλαστικού της επιγονατίδας στα δύο ή στο ένα οπίσθιο άκρο, αντίστοιχα. Η αυξημένη αυτή αντίδραση είναι στην πραγματικότητα ψευδής (pseudo–hyperreflexia) και αποδίδεται στην υποτονία των καμπτήρων μυών του γόνατος (δικέφαλος μηριαίος, ημιτενοντώδης και ημιυμενώδης μύες), που νευρώνονται από το ισχιακό νεύρο και οι οποίοι υπό φυσιολογικές συνθήκες προβάλλουν αντίσταση στην έκταση του γόνατος κατά την επίκρουση του επιγονατιδικού συνδέσμου.

Τεχνική: Με το ζώο σε πλάγια κατάκλιση και τις αρθρώσεις του γόνατος και του ταρσού σε ελαφρά κάμψη γίνεται κρούση, με πληξίμετρο, της γαστέρας του προσθίου κνημιαίου μυός ακριβώς περιφερικά του κεντρικού άκρου της κνήμης.

Φυσιολογική αντίδραση:  κάμψη του ταρσού.

Ερμηνεία: Ο πρόσθιος κνημιαίος μυς είναι καμπτήρας μυς του ταρσού και νευρώνεται από τον περονιαίο κλάδο του ισχιακού νεύρου, που αναδύεται από τα Ο6, Ο7, και Ι1 νευροτόμια. Η απουσία του αντανακλαστικού υποδηλώνει βλάβη στα νευροτόμια αυτά ή στο περονιαίο ή στο ισχιακό νεύρο και η αύξηση σημαίνει βλάβη στους ΑΚΝ του ΝΜ μπροστά από το Ο6 νευροτόμιο.

Τα νωτιαία αντανακλαστικά δεν είναι αξιόπιστα στα πρόσθια άκρα και ως εκ τούτου οι περισσότεροι νευρολόγοι εκτελούν στα πρόσθια άκρα μόνο το αντανακλαστικό της κάμψης. Θα γίνει περιγραφή μόνο του αντανακλαστικού του κερκιδικού εκτείνοντα τον καρπό μυός.

Νεύρο που εξετάζεται: Κερκιδικό νεύρο και νευροτόμια Α8-Θ1.

Τεχνική: Το ζώο τοποθετείται σε πλάγια κατάκλιση και συγκρατείται με το πρόσθιο άκρο ελαφρώς ανασηκωμένο με την άρθρωση του καρπού σε μερική κάμψη. Με πληξίμετρο γίνεται κρούση στην πρόσθια επιφάνεια της κερκίδας στην γαστέρα του εκτείνοντα τον καρπό μυός ακριβώς κάτω από τον αγκώνα.

Φυσιολογική ανταπόκριση: Έκταση του καρπού.

Σημείωση: Πρόκειται για το πιο σταθερό νωτιαίο αντανακλαστικό του προσθίου άκρου.

Το αντανακλαστικό της κάμψης είναι πολύ αξιόπιστο στα οπίσθια άκρα και το πιο αξιόπιστο αντανακλαστικό για τα πρόσθια άκρα.

Τεχνική : Το ζώο συγκρατείται σε πλάγια κατάκλιση με τον κτηνίατρο να πιέζει διαδοχικά τον έσω και τον έξω δάκτυλο του οπισθίου άκρου, που δεν αγγίζει το εξεταστικό τραπέζι. Στη συνέχεια, γίνεται ακριβώς το ίδιο στο απέναντι άκρο αλλάζοντας τη πλευρά κατάκλισης του ζώου.Το αντανακλαστικό αυτό μπορεί να εξετασθεί και με το ζώο σε όρθια θέση.

Φυσιολογική αντίδραση: κάμψη όλων των αρθρώσεων του άκρου (ισχίο, γόνατο, ταρσός) στην προσπάθειά του ζώου να απομακρύνει το άκρο από το σημείο του ερεθίσματος.

Σε περίπτωση που δεν εκδηλώνεται το αντανακλαστικό, η εξέταση επαναλαμβάνεται πιέζοντας εντονότερα το δάκτυλο. Όταν η πίεση γίνει τόσο δυνατή ώστε το ερέθισμα να καταστεί επώδυνο (π.χ. πίεση του δακτύλου με αιμοστατική λαβίδα), εκτός από την αντανακλαστική κάμψη, προκαλείται και πόνος, που εκδηλώνεται με επιθετική συμπεριφορά και στροφή της κεφαλής προς τον εξεταστή.

Στην περίπτωση, που στο επώδυνο ερέθισμα εκδηλώνεται το αντανακλαστικό της κάμψης, αλλά χωρίς να συνοδεύεται από τη βίαια αντίδραση του ζώου, προφανώς απουσιάζει η αίσθηση του βαθύ πόνου, λόγω βαριάς βλάβης του ΝΜ μπροστά από το Ο3 νευροτόμιο.

Ερμηνεία: ελέγχεται η λειτουργική ακεραιότητα των Ο6, Ο7, Ι1 και Ι2 νευροτομίων και του ισχιακού νεύρου, που αναδύεται από τα νευροτόμια αυτά και συνιστά τη κεντρομόλο και τη φυγόκεντρο οδό του αντανακλαστικού.

Η απουσία ή μείωση του αντανακλαστικού κάμψης στο ένα οπίσθιο άκρο φανερώνει βλάβη στο ισχιακό νεύρο, ενώ όταν πρόκειται για τα δυο οπίσθια άκρα η βλάβη εντοπίζεται στα Ο6, Ο7 και  Ι1 νευροτόμια.

Σε ζώο με βλάβη του ισχιακού νεύρου όταν γίνεται συμπίεση του έσω δακτύλου κάμπτεται μόνο η άρθρωση του ισχίου, επειδή διεγείρεται το σαφηνές νεύρο, που αποτελεί κλάδο του μηριαίου νεύρου.

Αν κάμπτεται μόνο η άρθρωση του ισχίου και του γόνατος αλλά όχι ο ταρσός υπάρχει υποψία βλάβης στα νευροτόμια Ο6-Ι1 ή περιφερική βλάβη στο ισχιακό νεύρο. Αυτό συμβαίνει συχνά σε παθήσεις της ιππουρίδας (π.χ. προβολή /πρόπτωση μεσοσπονδυλίου δίσκου).

Τεχνική: Η ίδια διαδικασία επαναλαμβάνεται με την συμπίεση του έσω και έξω δακτύλου κάθε προσθίου άκρου.

Φυσιολογική αντίδραση: κάμψη όλων των αρθρώσεων του άκρου (ώμος, αγκώνας, καρπός).

Ερμηνεία: ελέγχεται η ακεραιότητα των Α6, Α7, Α8, Θ1 και Θ2 νευροτομίων, του μυοδερματικού, μασχαλιαίου, μέσου, ωλένιου και κερκιδικού νεύρου. Το μυοδερματικό νεύρο νευρώνει το δικέφαλο βραχιόνιο μυ, που η κύρια ενέργειά του είναι η κάμψη του αγκώνα.

Σημειώσεις

• Κατά την εξέταση του αντανακλαστικού της κάμψης πρέπει να ελέγχεται και το απέναντι άκρο διότι η ταυτόχρονη έκτασή του είναι παθολογική και οφείλεται σε χρόνια και βαριά βλάβη των ΑΚΝ μπροστά από το Ο3 νευροτόμιο για τα οπίσθια άκρα και μπροστά από το Α6 νευροτόμιο για τα πρόσθια. Η αντίδραση της έκτασης του απέναντι άκρου καλείται  αντανακλαστικό της έκτασης του ετερόπλευρου άκρου (crossed extension).
• Το αντανακλαστικό της έκτασης του ετερόπλευρου άκρου είναι φυσιολογικό όταν εξετάζεται σε ζώα που βρίσκονται σε όρθια θέση. Σκεφτείτε το εξής… περπατάτε ξυπόλητοι μέσα στο σπίτι και πατάτε πάνω σε πινέζα. Πριν να συνειδητοποιήσετε τον πόνο, το άκρο που πάτησε την πινέζα κάμπτεται για να απομακρυνθεί από την πηγή του πόνου, ενώ το αντίθετο άκρο εκτείνεται για να διατηρηθεί η ισορροπία.
  Αν όμως είστε ξαπλωμένοι και σας καρφώσω την πινέζα στο πόδι, δεν υπάρχει λόγος να εκταθεί το απέναντι άκρο  (εκτός αν είναι για να με κλωτσήσετε!).
• Η κάμψη του άκρου δε σημαίνει παρουσία της αίσθησης του βαθύ πόνου. Η κάμψη του άκρου είναι ένα τοπικό νωτιαίο αντανακλαστικό ενώ για την αίσθηση του βαθύ πόνου απαιτείται συνειδητή αναγνώριση και αντίδραση συμπεριφοράς στο επώδυνο ερέθισμα.
• Όταν η κάμψη του άκρου είναι υπερβολική και διατηρείται παρά τη διακοπή της πίεσης του δακτύλου, η υποψία στρέφεται στη χρόνια βλάβη (ανεξάρτητα βαρύτητας) των ΑΚΝ μπροστά από το Ο3 νευροτόμιο και το Α6 νευροτόμιο για τα οπίσθια και τα πρόσθια άκρα, αντίστοιχα. Η υπερβολική κάμψη του άκρου δεν χαρακτηρίζει τη βαρύτητα της βλάβης αλλά μόνο τη χρονιότητα.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΕΣ: Εάν βρείτε λάθος σε αυτό το άρθρο, παρακαλώ στείλε mail (danourdista@gmail.com) για να διορθωθεί. Ευχαριστούμε για την υποστήριξή σας !