Θέση και Βάδιση

Η ανάλυση της βάδισης αποτελεί ουσιαστικό κομμάτι της νευρολογικής εξέτασης και μπορεί να δώσει σημαντικές πληροφορίες για την εντόπιση της βλάβης πριν να έρθει σε επαφή με το ζώο ο εξεταστής (εξέταση «από μακριά», hands off examination).

Η βάδιση εξετάζεται ταυτόχρονα με τη λήψη του ιστορικού στο διάστημα που το ζώο περιφέρεται στο εξεταστικό δωμάτιο. Στη συνέχεια, η βάδιση εξετάζεται όταν το ζώο βαδίζει συγκρατούμενο από το λουρί-οδηγό, το οποίο κρατάει ο ιδιοκτήτης ή μέλος του προσωπικού του ιατρείου. Συστήνεται να γίνεται η εξέταση σε μη ολισθηρό έδαφος όπως για παράδειγμα σε ένα διάδρομο μοκέτας που μπορεί εύκολα να ξετυλιχθεί για να απλωθεί στο δάπεδο του ιατρείου και να τυλιχθεί πάλι για αποθήκευση.

Γίνεται παρατήρηση της βάδισης του ζώου από τα πλάγια από μπροστά και από πίσω. Τέλος, υποχρεώνεται το ζώο να κάνει κυκλική διαδρομή για να διαπιστωθεί τυχόν χιασμός των άκρων (crossing-over) ή αταξία.

Στις διαταραχές της περιλαμβάνονται:

1. Η πάρεση
2. Η αταξία
3. Η χωλότητα

Αρχικά, πρέπει να αποσαφηνίζεται αν το ζώο έχει μυϊκή αδυναμία και να αξιολογείται ως ικανό ή ανίκανο να περπατήσει. Τα ζώα που εμφανίζουν μειωμένη μυϊκή δύναμη αλλά διατηρούν την ικανότητα να κινήσουν τα άκρα τους εκούσια θεωρείται ότι έχουν «πάρεση», ενώ τα ζώα που δεν μπορούν να κινήσουν τα άκρα τους εκούσια χαρακτηρίζονται ως ζώα με «παράλυση» ή «-πληγία». Με τις λέξεις «πάρεση» και «-πληγία» χρησιμοποιούμενες ως καταλήξεις και βάζοντας το ανάλογο πρόθεμα μπορούμε να περιγράψουμε ποιο ή ποιά άκρα πάσχουν.
Για παράδειγμα:
Μονο- = πάσχει ένα άκρο (π.χ. μονοπάρεση οπισθίου άκρου)
Ημι- = πάσχουν και τα δυο άκρα από την ίδια πλευρά (π.χ. ημιπάρεση από τη δεξιά πλευρά)
Παρα- = πάσχουν αμφότερα τα οπίσθια άκρα (π.χ. παραπληγία)
Τέτρα – = πάσχουν και τα 4 άκρα (π.χ. τετραπάρεση με αδυναμία βάδισης)

Ως μήκος διασκελισμού ορίζεται η απόσταση μεταξύ της αρχικής επαφής του ενός άκρου στο έδαφος έως την επόμενη επαφή του ίδιου άκρου με το έδαφος.

Η εκτίμηση του μήκους διασκελισμού του ζώου μπορεί να βοηθήσει στην εντόπιση της βλάβης. Για παράδειγμα η βάδιση με βραχείς διασκελισμούς (κοντά βήματα) και δύσκαμπτα άκρα οφείλεται συνήθως σε δυσλειτουργία των ΚΚΝ, οι οποίο εντοπίζονται στα ογκώματα του ΝΜ (νευροτόμια Α6-Θ2 για τα πρόσθια άκρα και νευροτόμια Ο4-Ι1 για τα οπίσθια άκρα) ή στο περιφερικό νευρομυϊκό σύστημα. Επίσης, η βάδιση με βραχείς διασκελισμούς και χωλότητα μπορεί να οφείλεται σε ορθοπεδικές παθήσεις (π.χ. αμφοτερόπλευρη αρθρίτιδα των αρθρώσεων του αγκώνα).

Η βάδιση με μεγάλους διασκελισμούς οφείλεται συνήθως σε δυσλειτουργία των ΑΚΝ. Σε αυτή τη περίπτωση η βλάβη εντοπίζεται στους ΑΚΝ που βρίσκονται μπροστά από το αυχενικό όγκωμα (Α6-Θ2) ή μπροστά από το οσφυϊκό όγκωμα (Ο4-Ι1).

* Πρέπει να σημειωθεί ότι δεν παρουσιάζουν όλα τα ζώα με πάθηση του ΝΜ διαταραχή στο μήκος του διασκελισμού.

Εντόπιση της βλάβης (νευροτόμια)	Πρόσθια άκρα	Οπίσθια άκρα	Παρατηρήσεις
Α1-Α5	Μεγάλος διασκελισμός	Μεγάλος διασκελισμός	Η βλάβη βρίσκεται μπροστά από το αυχενικό όγκωμα (νευροτόμια Α6-Θ2), οπότε ο διασκελισμός θα είναι φυσιολογικός ή μεγάλος σε όλα τα άκρα.
Α6-Θ2 (αυχενικό όγκωμα)	Βραχύς διασκελισμός	Μεγάλος διασκελισμός	Η εντόπιση της βλάβης στα νευροτόμια Α6-Θ2 προκαλεί βλάβη στους ΚΚΝ των προσθίων άκρων, με συνέπεια βραχύ διασκελισμό σε αυτά. Ταυτόχρονα, προκαλείται βλάβη και στους ΑΚΝ, που κατευθύνονται προς τα οπίσθια άκρα και διέρχονται από τα νευροτόμια Α6-Θ2 με συνέπεια μεγάλο διασκελισμό στα οπίσθια άκρα. Παρατήρηση: Σε ζώα με νευρομυϊκή νόσο που εντοπίζεται στα πρόσθια άκρα, εκδηλώνεται βραχύς διασκελισμός σε αυτά. Είναι πολύ σπάνιο να εκδηλώνεται βραχύς διασκελισμός στα πρόσθια άκρα λόγω νευρομυϊκής νόσου και ταυτόχρονα μεγάλος διασκελισμός στα οπίσθια λόγω βλάβης στο ΝΜ μπροστά από το οσφυϊκό όγκωμα. Παρατήρηση: Βραχύς διασκελισμός στα πρόσθια άκρα μπορεί να παρατηρηθεί σε αμφοτερόπλευρη ορθοπεδική νόσο (π.χ. οστεοαρθρίτιδα του αγκώνα αμφοτερόπλευρα). Σε αυτή τη περίπτωση η ταυτόχρονη βλάβη στα νευροτόμια Θ3-Ο3 θα προκαλέσει μεγάλο διασκελισμό στα οπίσθια άκρα.
Θ3-Ο3	Φυσιολογικά	Μεγάλος διασκελισμός	Σε βλάβες μεταξύ των νευροτομίων Θ3-Ο3 προσβάλλονται οι ΑΚΝ που κατέρχονται το ΝΜ με κατεύθυνση τα οπίσθια άκρα προκαλώντας την εμφάνιση μεγάλου διασκελισμού σε αυτά. Καθόσον η βλάβη είναι πίσω από το αυχενικό όγκωμα (Α6-Θ2) στο οποίο βρίσκονται τα σώματα των ΚΚΝ για τα πρόσθια άκρα, τα πρόσθια άκρα έχουν φυσιολογικό διασκελισμό. Παρατήρηση: Οι σκύλοι με ήπια έως βαριά παραπάρεση, μπορεί να έχουν βραχύ διασκελισμό στα πρόσθια άκρα με σκοπό να διευκολύνεται η κίνηση προς τα εμπρός και να αποφεύγεται η πτώση. Παρόλα αυτά ο βραχύς αυτός διασκελισμός είναι μικρότερου βαθμού σε σύγκριση με βλάβη στα νευροτόμια Α6-Θ2.
Ο4-Ι3 (οσφυϊκό όγκωμα)	Φυσιολογικά	Βραχύς διασκελισμός	Τα ζώα με βλάβη στα νευροτόμια Ο4-Ι3 έχουν βραχύ διασκελισμό στα οπίσθια άκρα επειδή προσβάλλονται τα σώματα των ΚΚΝ από τα οποία ανατέλλουν τα νεύρα για τα οπίσθια άκρα. Καθόσον η βλάβη είναι πίσω από την αυχενική διόγκωση (Α6-Θ2) τα πρόσθια άκρα διατηρούν φυσιολογικό διασκελισμό.

Η αταξία χαρακτηρίζεται από διαταραχή του συντονισμού και του ελέγχου των κινήσεων κατά τη βάδιση, με αποτέλεσμα «ασταθές ή αβέβαιο ή αδέξιο βάδισμα».

Περιγράφονται τρεις μορφές αταξίας:

1. Η ιδιοδεκτική αταξία (ή νωτιαία ή μυελική)
2. Η αιθουσαία αταξία
3. Η παρεγκεφαλιδική αταξία

Δεν είναι ασύνηθες να εμφανίζονται χαρακτηριστικά συμπτώματα δυο μορφών αταξίας στο ίδιο ζώο. Για παράδειγμα, ένα ζώο με βλάβη στο αιθουσαίο τμήμα της παρεγκεφαλίδας (λοβός του οζιδίου, {flocculus, nodulus} ή λοβός της κροκύδας, {fastigial nucleus} ή οπίσθια παρεγκεφαλιδικά σκέλη, {caudal cerebellar peduncle}) παρουσιάζει χαρακτηριστικά κλινικά συμπτώματα αιθουσαίας και παρεγκεφαλιδικής αταξίας ταυτόχρονα.

Ένα ζώο με ιδιοδεκτική αταξία δεν αντιλαμβάνεται τη θέση του κορμού του και των άκρων του στο χώρο κατά τη στάση και τη βάδιση. Ουσιαστικά δε «ξέρει» ακριβώς πού βρίσκονται τα άκρα του, με αποτέλεσμα ασυντόνιστο και ασταθές «περπάτημα». Στην ιδιοδεκτική αταξία, η βλάβη εντοπίζεται στις ανιούσες ιδιοδεκτικές οδούς του ΝΜ ή/και του στελέχους του εγκεφάλου.

Τα χαρακτηριστικά συμπτώματα της ιδιοδεκτικής αταξίας είναι :

• η έλλειψη συντονισμού των κινήσεων των άκρων και πιο συγκεκριμένα ο χιασμός των άκρων (crossing over)
• το «σύρσιμο» ή η στήριξη της άνω επιφάνειας των δακτύλων στο έδαφος (knuckling)
• η ταλάντωση του κορμού
• το σκόνταμμα κατά τη βάδιση
• η ανύψωση των προσβεβλημένων άκρων, κατά τη φάση αιώρησης της βάδισης, ψηλότερα από το φυσιολογικό (υπέρμετρη κίνηση διότι αγνοείται η θέση του άκρου στο χώρο).

Στη στάση και τη βάδιση τα άκρα φέρονται συνήθως, σε απαγωγή (wide-based stance/gait). Αντίθετα, σε βλάβη των ΚΚΝ, σε νευρομυϊκές και ορθοπεδικές νόσους τα άκρα φέρονται σε προσαγωγή (narrow-based gait).

Στα περισσότερα περιστατικά με ιδιοδεκτική αταξία παρατηρείται ταυτόχρονα και σπαστική πάρεση, λόγω της γειτονικής ανατομικής θέσης των δεματίων της ιδιοδεκτικής αισθητικότητας με αυτά των ΑΚΝ μέσα στη λευκή ουσία του ΝΜ.

Η αιθουσαία αταξία παρατηρείται τις παθήσεις τόσο του περιφερικού όσο και του κεντρικού αιθουσαίου συστήματος.

Τα κύρια συμπτώματα της αιθουσαίας αταξίας είναι:

• απώλεια της ισορροπίας (αστάθεια)
• πτώση στο δάπεδο από την ίδια πλευρά με τη βλάβη
• καταναγκαστικές κυκλικές κινήσεις με μικρή ακτίνα περιστροφής και με φορά προς την πλευρά της βλάβης
• κινήσεις βυτίου με φορά προς τη πλευρά της βλάβης
• κλίση της κεφαλής από την ίδια πλευρά με τη βλάβη
• παθολογικός νυσταγμός

Σε περίπτωση αμφοτερόπλευρης βλάβης του περιφερικού αιθουσαίου συστήματος (π.χ. αμφοτερόπλευρη έσω ωτίτιδα), το ζώο στέκεται όρθιο με κυρτωμένη τη ράχη, αρνείται να βαδίσει και παρουσιάζει ταλάντωση της κεφαλής ως εκκρεμές, αλλά όχι κλίση της κεφαλής.

Η παρεγκεφαλιδική αταξία εκδηλώνεται με ρυθμικό ή μη ρυθμικό τρόμο του κορμού και της κεφαλής, ασυγχρόνιστο βάδισμα και δυσμετρία. Η δυσμετρία, που εκδηλώνεται συνήθως με υπερμετρία χαρακτηρίζεται από βάδισμα, στο οποίο το μήκος του διασκελισμού (συνήθως των πρόσθιων άκρων) είναι μεγάλο και συνοδεύεται από μεγάλη κάμψη όλων των αρθρώσεων των άκρων (αγκώνες, ισχία, γόνατα) στη φάση αιώρησης της βάδισης. Η βάδιση αυτή θα πρέπει να διαφοροποιείται από την βάδιση με μεγάλο διασκελισμό λόγω βλάβης των ΑΚΝ (over-reaching gait). Σε βλάβη των ΑΚΝ η βάδιση χαρακτηρίζεται από την απουσία κάμψης των αρθρώσεων κατά τη φάση αιώρησης.

Η κλίση της κεφαλής είναι ένα από τα κλασικά κλινικά συμπτώματα του αιθουσαίου συνδρόμου. H κλίση της κεφαλής, κατά την οποία ο ένας οφθαλμός βρίσκεται χαμηλότερα από τον άλλο πρέπει να διαχωρίζεται από τη στροφή της κεφαλής (head turn), κατά την οποία οι οφθαλμοί παραμένουν παράλληλοι με το έδαφος και η κεφαλή στρέφεται προς τη μια πλευρά του σώματος. Μερικοί νευρολόγοι περιγράφουν τη κλίση της κεφαλής ως τη κατάσταση κατά την οποία το ένα πτερύγιο του αυτιού φαίνεται ότι είναι χαμηλότερα από το άλλο, σε σχέση με το δάπεδο. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε εσφαλμένη διάγνωση καθώς η βλάβη του προσωπικού νεύρου μπορεί να προκαλέσει πτώση του πτερυγίου δίνοντας τη ψευδή εντύπωση κλίσης της κεφαλής.

Η κλίση της κεφαλής παρατηρείται τόσο στο περιφερικό όσο και στο κεντρικό αιθουσαίο σύνδρομο και είναι συνήθως από την ίδια πλευρά με τη βλάβη. Τα ζώα με αμφοτερόπλευρο περιφερικό αιθουσαίο σύνδρομο (π.χ. αμφοτερόπλευρη έσω ωτίτιδα) μπορεί να μην παρουσιάζουν κλίση της κεφαλής.

Στη στροφή, η κεφαλή στρέφεται προς τη μια πλευρά του σώματος με τα πτερύγια των αυτιών να βρίσκονται στο ίδιο οριζόντιο επίπεδο. Στις περιπτώσεις αυτές, μπορεί να παρατηρηθεί ταυτόχρονη στροφή του κορμού προς τα πλάγια (πλαγιότονος) και να εκδηλωθούν καταναγκαστικές κυκλικές κινήσεις με μεγάλη ακτίνα και φορά ίδια με τη στροφή της κεφαλής. Τα συμπτώματα αυτά συνιστούν το σύνδρομο εκτροπής, που οφείλεται σε βλάβη του προσθίου εγκεφάλου (ημισφαίρια και/ή διεγκέφαλος) με εντόπιση της βλάβης στην ίδια πλευρά με τη στροφή της κεφαλής.

Μερικές φορές, σε ζώα με σπασμό ή πόνο των μυών του αυχένα μπορεί να παρατηρηθεί ραιβόκρανο (torticollis), κατά το οποίο η κεφαλή μαζί με τον αυχένα στρέφονται προς τη μια πλευρά του σώματος. Το ραιβόκρανο συνοδεύεται συνήθως με πόνο στον αυχένα και δεν πρέπει να συγχέεται με τη στροφή της κεφαλής.

Η καμπουριασμένη ράχη είναι εκδήλωση αυχενικού, οσφυϊκού ή κοιλιακού πόνου. Σε κάθε περίπτωση το ζώο παίρνει αυτή τη θέση για να ανακουφιστεί από τον πόνο. Στην περίπτωση αυχενικού πόνου το ζώο καμπουριάζει τη ράχη ώστε να μειωθεί το βάρος στα πρόσθια άκρα και επομένως να μειωθεί ο πόνος.

Το ριζικό σύνδρομο είναι μια θέση του σώματος κατά την οποία το ζώο έχει ανασηκωμένο το πάσχον άκρο από το έδαφος. Οφείλεται σε συμπίεση της ρίζας του νωτιαίου νεύρου που νευρώνει το συγκεκριμένο άκρο (π.χ. συμπίεση του νωτιαίου νεύρου λόγω πλάγιας δισκοκήλης). Συχνότερα παρατηρείται στα πρόσθια σε σύγκριση με τα οπίσθια άκρα. Σε ήπια συμπίεση του νεύρου το ζώο παρουσιάζει χωλότητα κατά τη βάδιση στη φάση στήριξης του πάσχοντος άκρου (weight-bearing lameness).

Η εντόπιση της συμπίεσης του νεύρου είναι στα νευροτόμια Α6-Θ2 ή Ο4-Ι3 ανάλογα με το προσβεβλημένο άκρο (πρόσθιο ή οπίσθιο, αντίστοιχα).

Η θέση Schiff-Sherington χαρακτηρίζεται από σπαστική υπερέκταση των προσθίων και χαλαρή παράλυση των οπισθίων άκρων. Παρατηρείται σε ζώα με βαριά βλάβη μεταξύ των νευροτομίων Θ3-Ο3 (θωρακοσφυϊκή μοίρα του ΝΜ).

Οφείλεται στη διαταραχή της λειτουργίας (κάκωση) των ειδικών ανασταλτικών νευρώνων (border cells) στη πρόσθια οσφυϊκή μοίρα του ΝΜ (νευροτόμια Ο1-Ο5) ή των νευραξόνων τους που φέρονται κεφαλικά και συνάπτοντα με τους ΚΚΝ των προσθίων άκρων στα νευροτόμια Α6-Θ2. Οι ανιόντες αυτοί νευρώνες αναχαιτίζουν τους ΚΚΝ των προσθίων άκρων, οι οποίοι ρυθμίζουν τον τόνο των εκτεινόντων μυών των προσθίων άκρων. Η διακοπή της αναχαίτισης των ΚΚΝ των προσθίων άκρων οδηγεί σε ανεξέλεγκτες νευρικές ώσεις στους εντείνοντας μύες των προσθίων άκρων, με συνέπεια αυξημένο μυϊκό τόνο και σπαστική υπερέκταση των άκρων.

Η απεπαρεγκεφαλιδική ακαμψία χαρακτηρίζεται από έκταση των προσθίων άκρων και κάμψη των οπισθίων. Συνήθως παρατηρείται ταυτόχρονα και οπισθότονος. Το επίπεδο συνείδησης είναι φυσιολογικό. Η εντόπιση της βλάβης είναι στη πρόσθια μοίρα τα παρεγκεφαλίδας.

Η απεγκεφαλική ακαμψία χαρακτηρίζεται από σπαστική υπερέκταση όλων των άκρων, οπισθότονο (έκταση της κεφαλής και του αυχένα προς τα πίσω) και διαταραχή του επιπέδου συνείδησης.

Οφείλεται σε βλάβη στο μεσεγκέφαλο (πρόσθιο τμήμα του εγκεφαλικού στελέχους), που εμποδίζει τη μετάδοση των νευρικών ώσεων από το μεσεγκέφαλο στους ΑΚΝ που κατέρχονται το ΝΜ, με συνέπεια την άρση της ανασταλτικής επίδρασης που ασκούν οι ΑΚΝ στους ΚΚΝ που νευρώνουν τους εκτείνοντες μύες των άκρων και του αυχένα. Η κατάργηση της ανασταλτικής δράσης που ασκούν οι ΑΚΝ στους ΚΚΝ προκαλεί διέγερση και επομένως υπερτονία, σπαστικότητα και έκταση των άκρων και του αυχένα.

Η βλάβη στα νευροτόμια Α1-Α5 μπορεί να προκαλέσει σπαστική έκταση όλων των άκρων, αλλά το επίπεδο συνείδησης δεν διαταράσσεται. Αντίθετα, η βλάβη στο μεσεγκέφαλο προκαλεί εκτός της σπαστικής έκτασης όλων των άκρων και διαταραχή στο επίπεδο συνείδησης.

Ως κάμψη του αυχένα χαρακτηρίζεται η προς τα κάτω πτώση της κεφαλής και του αυχένα. Θα πρέπει να αποσαφηνίζεται κατά τη νευρολογική εξέταση αν η κάμψη του αυχένα είναι ενεργητική ή παθητική διαδικασία. Στα ζώα με ενεργητική κάμψη του αυχένα υφίσταται αντίσταση στην προσπάθεια ανύψωσης της κεφαλής και μπορεί κατά την προσπάθεια να εκδηλωθεί πόνος. Αντίθετα, στα ζώα με παθητική κάμψη του αυχένα δεν υφίσταται αντίσταση στη προσπάθεια ανύψωσης της κεφαλής και επιπλέον αν η κεφαλή ανασηκωθεί δεν μπορεί να διατηρηθεί στη θέση της χωρίς υποστήριξη.
Η παθητική κάμψη της κεφαλής οφείλεται συνήθως σε περιφερική νευρομυϊκή πάθηση.

Διαφορική διάγνωση για τη παθητική κάμψη του αυχένα

• Υποκαλιαιμική μυοπάθεια (γάτα)
• Έλλειψη θειαμίνης (γάτα)
• Υπερθυρεοειδισμός (γάτα)
• Χρόνια νεφρική νόσος
• Βαριά μυασθένεια (myasthenia gravis, κυρίως γάτες)
• Υπεραλδοστερονισμός (γάτα)
• Άλλες νευρομυϊκές νόσοι

Οι διαγνώσεις που έγιναν σε μια μελέτη που αφορούσε 86 γάτες με κάμψη του αυχένα (Cervical ventroflexion in cats: 86 cases (2003–2024) Athina Karpozilou et. al. Journal of feline medicine and surgery, 2025) ήταν:

• Υποκαλιαιμική μυοπάθεια της γάτας (48,8%)
• Υπερθυρεοειδισμός (11,6%)
• Έλλειψη θειαμίνης (10,5%)
• Αυτοάνοση πολυνευροπάθεια (7%)
• Αυχενική ισχαιμική μυελοπάθεια (5,8%)
• Επίκτητη βαριά μυασθένεια (3,5%)
• Λοιμώδης περιτονίτιδα (3,5%)

ΣΗΜΕΙΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΕΣ: Εάν βρείτε λάθος σε αυτό το άρθρο, παρακαλώ στείλε mail (danourdista@gmail.com) για να διορθωθεί. Ευχαριστούμε για την υποστήριξή σας !