Σύνοψη των Επιληπτικών Κρίσεων

Η επιληπτική κρίση είναι η συχνότερη νευρολογική διαταραχή που συναντάται στη κτηνιατρική νευρολογία και αποτελεί την κλινική εκδήλωση της υπερβολικής και/ή υπερσυγχρονισμένης ηλεκτρικής δραστηριότητας* στον πρόσθιο εγκέφαλο (εγκεφαλικά ημισφαίρια και θάλαμος). Η παθοφυσιολογία δεν είναι πλήρως τεκμηριωμένη.

(*Υπερσυγχρονισμένη ηλεκτρική δραστηριότητα = πολλά νευρικά κύτταρα (νευρώνες) εκφορτίζονται ταυτόχρονα.)

Η επιληπτική κρίση μπορεί να οφείλονται σε αυξημένη διέγερση των νευρώνων προκαλούμενη από τους διεγερτικούς  νευροδιαβιβαστές γλουταμινικό (glutamate) και ασπαρτικό (aspartate), ανεπαρκή αναστολή της δραστηριότητας των νευρώνων που ρυθμίζεται από τους νευροδιαβιβαστές GABA (γ-αμινοβουτυρικό οξύ) και γλυκίνη (glycine) ή σε συνδυασμό των δυο. Ο μοναδικός τρόπος να αποδειχτεί ότι ένα παροξυσμικό επεισόδιο είναι επιληπτική κρίση είναι το ηλεκτροεγκεφαλογράφημα (ΗΕΓ, electroencephalography, EEG) κατά τη διάρκεια της κρίσης. Αυτό είναι δύσκολο να εφαρμοστεί σε ζώα. Παρόλα αυτά το ΗΕΓ δεν είναι πάντα απαραίτητο για τη διάγνωση.

Οι τονικοκλονικές κρίσεις είναι συνήθως εύκολο να αναγνωριστούν αν γίνει λεπτομερής περιγραφή από τον ιδιοκτήτη ή γίνει παρατήρηση από τον ίδιο τον κτηνίατρο.

Νευρολογικές διαταραχές που μιμούνται επιληπτικές κρίσεις είναι:

• παροδικά αιθουσαία επεισόδια
• ναρκοληψία/καταπληξία
• ιδιοπαθείς τρόμοι της κεφαλής
• δυσκινησίες
• νευρομυϊκή αδυναμία
• επώδυνα επεισόδια

Πώς αναγνωρίζεται ότι ένα παροξυσμικά επεισόδιο είναι επιληπτική κρίση;

Γενικά, οι επιληπτικές κρίσεις χαρακτηρίζονται από ένα αιφνίδιο, παροδικό επεισόδιο που υποχωρεί αυτόματα και έχει αναγνωρίσιμο μετεπιληπτικό στάδιο (post-ictal). Αντίθετα, οι νευρολογικές διαταραχές που μιμούνται επιληπτικές κρίσεις τερματίζονται απότομα χωρίς επακόλουθα κλινικά συμπτώματα. Πρέπει να προτείνεται στον ιδιοκτήτη να καταγράφει σε βίντεο το επεισόδιο ώστε η αξιολόγηση να μην βασίζεται αποκλειστικά στην προσωπική του εκτίμηση.

Γενικευμένες κρίσεις (generalized seizures)

• Γενικευμένες τονικο-κλονικές κρίσεις (tonic – clonic seizures). Είναι οι συχνότερες στην κτηνιατρική νευρολογία. Παλαιότερα ονομάζονταν «grand mal». Αρχικά παρατηρείται η τονική φάση με παρατεταμένη σύσπαση όλων των σκελετικών μυών, απώλεια συνείδησης και πτώση του ζώου στο έδαφος. Μπορεί να παρατηρηθούν οπισθότονος, ακανόνιστη αναπνοή, κυάνωση, σιελόρροια, ούρηση ή αφόδευση. Η τονική φάση διαρκεί κατά μέσο όρο 1–2 λεπτά και ακολουθείται από ρυθμικές συσπάσεις των άκρων ή της γνάθου για άλλα 1–2 λεπτά (κλονική φάση).

• Γενικευμένες τονικές κρίσεις (generalized tonic seizures). Παρατηρείται μόνο η τονική φάση.
• Γενικευμένες κλονικές κρίσεις (generalized clinic seizures). Χαρακτηρίζονται από ρυθμική κίνηση των άκρων (ποδηλατικές κινήσεις), χωρίς τονική φάση.

• Ατονικές κρίσεις (atonic seizures). Είναι σπάνιες και χαρακτηρίζονται από αιφνίδια απώλεια του μυϊκού τόνου με πιθανή κατάρρευση στο έδαφος.
• Μυοκλονικές κρίσεις (myoclonic seizures). Χαρακτηρίζονται από αιφνίδιες και σύντομες μυϊκές συσπάσεις (κλονικά τινάγματα) των σκελετικών μυών.
• Αφαιρέσεις (absence seizures). Χαρακτηρίζονται από παροδική μείωση ή κατάργηση της συνείδησης και εμφάνιση ειδικής καταγραφής στο ηλεκτροεγκεφαλογράφημα.

Εστιακές κρίσεις (focal seizures)

Οι εστιακές κρίσεις χαρακτηρίζονται από ασύμμετρα κλινικά συμπτώματα, που υποδηλώνουν ανώμαλη ηλεκτρική δραστηριότητα σε μια συγκεκριμένη περιοχή του προσθίου εγκεφάλου.

• Απλές εστιακές κρίσεις (simple focal seizures). Στις κρίσεις αυτές η συνείδηση διατηρείται. Χαρακτηρίζονται από την αιφνίδια, ακούσια, μη φυσιολογική κινητική δραστηριότητα ενός τμήματος του σώματος όπως είναι για παράδειγμα:
  • η στροφή της κεφαλής προς μια πλευρά ή το ρυθμικό τίναγμα της κεφαλής
  • η κάμψη ή η έκταση ή το ρυθμικό τίναγμα του ενός άκρου
  • η σύσπαση των μυών του προσώπου ή των μασητήριων μυών
  • το ρυθμικό ανοιγοκλείσιμο των βλεφάρων  
  • το τονικό άνοιγμα της κάτω γνάθου
  • το «δάγκωμα στον αέρα» (fly-biting)

• Σύνθετες εστιακές κρίσεις (complex focal seizures). Στις κρίσεις αυτές η συνείδηση διαταράσσεται. Οι σύνθετες εστιακές κρίσεις μπορεί να συνοδεύονται με διαταραχή της συμπεριφοράς (π.χ. φόβος, ανησυχία, πανικός, θυμός) ή ακούσιες κινητικές εκδηλώσεις (π.χ. ποδηλατικές κινήσεις) και/ή εκδηλώσεις από το ΑΝΣ (π.χ. μυδρίαση, σιελόρροια, έμετο, ταχυκαρδία, διαταραχή στη θερμορύθμιση).

Κλινικά στάδια των γενικευμένων τονικοκλονικών κρίσεων

1. Πρόδρομο στάδιο (prodrome). Το πρόδρομο στάδιο μπορεί να εμφανισθεί ώρες ή ημέρες πριν από το κύριο επιληπτικό στάδιο και συνήθως εκδηλώνεται με αλλαγή της συμπεριφοράς, όπως για παράδειγμα ανησυχία, νευρικότητα, άσκοπη περιπλάνηση, τάση προσκόλλησης στον ιδιοκτήτη, επιθετικότητα, συνεχές γαύγισμα ή δάγκωμα διαφόρων αντικειμένων (π.χ. χαλιών). Το πρόδρομο στάδιο θεωρείται ως προ-επιληπτική δραστηριότητα και επαναλαμβάνεται σχεδόν πανομοιότυπα κάθε φορά πριν από κάθε κρίση.

Στις περισσότερες περιπτώσεις δεν γίνεται αντιληπτό από τον ιδιοκτήτη. Ωστόσο, όταν αναγνωριστεί, προσφέρει θεραπευτικό πλεονέκτημα, καθώς επιτρέπει τη χορήγηση συμπληρωματικής αντιεπιληπτικής αγωγής, με την οποία ενδέχεται να προληφθεί η επερχόμενη κρίση ή να μειωθεί η βαρύτητά της.

Τα συμπτώματα του προδρόμου σταδίου πρέπει να διακρίνονται από εκείνα των εστιακών επιληπτικών κρίσεων. Ο διαχωρισμός βασίζεται κυρίως στη διάρκειά τους, η οποία στο πρόδρομο στάδιο είναι παρατεταμένη, σε αντίθεση με τις εστιακές επιληπτικές κρίσεις που χαρακτηρίζονται από βραχεία διάρκεια.

2. Αύρα (aura). Η αύρα θεωρείται ως η αρχή της επερχόμενης επιληπτικής κρίσης. Διαρκεί λίγα δευτερόλεπτα. Τα κλασικά συμπτώματα της αύρας είναι η ρυθμική σύσπαση ή κάμψη ενός άκρου, ο τρόμος της κεφαλής, το άνοιγμα της κάτω γνάθου, ο μυϊκός τρόμος, η αταξία και η απώλεια του μυϊκού τόνου στα οπίσθια άκρα.

3. Κύριο επιληπτικό (ictus). Το κύριο επιληπτικό στάδιο είναι συνήθως η συνέχεια της αύρας. Τις περισσότερες φορές διαρκεί μερικά λεπτά της ώρας (1-2 min). Τα τυπικά συμπτώματα του κύριου επιληπτικού σταδίου είναι η απώλεια της συνείδησης και οι τονικοκλονικές εκδηλώσεις.

Κατά την τονική φάση παρατηρούνται: απότομη πτώση στο έδαφος και διαταραχές της λειτουργίας του αυτόνομου νευρικού συστήματος όπως π.χ. ταχυκαρδία, μυδρίαση, σιελόρροια, απώλεια ούρων ή κοπράνων. Η αναπνοή είναι συνήθως ακανόνιστη ή εκδηλώνεται άπνοια.

Την τονική φάση ακολουθεί η κλονική, που χαρακτηρίζεται από ρυθμικές μυϊκές συσπάσεις, που προκαλούν ασυντόνιστες και άσκοπες κινήσεις των άκρων και κινήσεις μάσησης. Την κλονική φάση ακολουθούν συνήθως κινήσεις ποδηλατισμού (αυτοματισμοί).

Μερικές φορές, το κύριο επιληπτικό στάδιο εμφανίζεται με μη τυπικά συμπτώματα όπως: τύφλωση, άσκοπη περιπλάνηση, αποπροσανατολισμός, τρυφερή ή επιθετική συμπεριφορά.

Στη γάτα, οι κλινικές εκδηλώσεις του κύριου επιληπτικού σταδίου μπορεί να είναι βίαιες με συνέπεια τον αυτοτραυματισμό (π.χ. μώλωπες, απόσπαση νυχιών, δάγκωμα της γλώσσας). Συχνά οι γάτες προωθούνται («εκτοξεύονται») βίαια προς τα άνω, προς τα εμπρός ή προς τα πλάγια.

4. Μετεπιληπτικό στάδιο (post–ictal period). Παρατηρείται αμέσως μετά το κύριο επιληπτικό στάδιο από το οποίο τις περισσότερες φορές δε μπορεί να διαχωριστεί. Δεν υπάρχει συσχέτιση μεταξύ της βαρύτητας των συμπτωμάτων του κύριου επιληπτικού σταδίου και της διάρκειας του μετεπιληπτικού σταδίου. Πολλά ζώα αποκαθίστανται άμεσα μετά από βαριά επιληπτική κρίση ενώ άλλα ζώα με ήπια επιληπτική κρίση μπορεί να έχουν μεγάλης διάρκειας μετεπιληπτικό στάδιο (από ώρες έως ημέρες).  

Στις κλινικές εκδηλώσεις του μετεπιληπτικού σταδίου περιλαμβάνονται: ο αποπροσανατολισμός, η επιθετική συμπεριφορά, η ανησυχία, η άσκοπη περιπλάνηση, ο λήθαργος, η υπνηλία, η δίψα, η αταξία, τα ιδιοδεκτικά ελλείμματα και η απουσία της αντίδρασης απειλής με ή χωρίς τύφλωση.

Το μετεπιληπτικό στάδιο, στη γάτα, ομοιάζει με αυτό του σκύλου και διαρκεί από λεπτά ή ώρες έως ημέρες.

5. Διάμεσο στάδιο (intermediate period). Το διάμεσο στάδιο είναι το μεσοδιάστημα μεταξύ του τέλους του μετεπιληπτικού σταδίου και της αρχής του κύριου επιληπτικού σταδίου της επόμενης επιληπτικής κρίσης.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΕΣ: Εάν βρείτε λάθος σε αυτό το άρθρο, παρακαλώ στείλε mail (danourdista@gmail.com) για να διορθωθεί. Ευχαριστούμε για την υποστήριξή σας !