Διάγνωση Επιληπτικών Κρίσεων

Όταν εξετάζεται ένα ζώο με ιστορικό παροξυσμικών επεισοδίων οι βασικές ερωτήσεις που πρέπει να απαντηθούν είναι δύο:   

(α) Εάν τα κλινικά συμπτώματα είναι επιληπτικές κρίσεις ή παροξυσμικά επεισόδια που ομοιάζουν με επιληπτικές κρίσεις, όπως είναι για παράδειγμα οι ακούσιες κινητικές διαταραχές, η ναρκοληψία/καταπληξία, η νευρομυϊκή κατάρρευση, η υπογλυκαιμία, ο ιδιοπαθής τρόμος της κεφαλής και η συγκοπική κρίση.

(β) Στην περίπτωση που οι κλινικές εκδηλώσεις είναι πράγματι επιληπτικές κρίσεις, ποια είναι η αιτιολογία (π.χ. ιδιοπαθής επιληψία, συμπτωματική επιληψία ή μεταβολικές επιληπτικές κρίσεις).

Η απάντηση στο πρώτο ερώτημα είναι εύκολη όταν πρόκειται για ζώα με γενικευμένες τονικοκλονικές κρίσεις, που συνοδεύονται με απώλεια της συνείδησης και συμπτώματα από το αυτόνομο νευρικό σύστημα (π.χ. σιελόρροια, απώλεια ούρων και κοπράνων). Όταν όμως, οι επιληπτικές κρίσεις εκδηλώνονται με άτυπα συμπτώματα όπως οι εστιακές κρίσεις ή οι ατονικές κρίσεις, είναι δύσκολο να αποσαφηνιστεί αν πρόκειται για επιληπτική κρίση ή κάποιο παροξυσμικό επεισόδιο. Η αρχική προσέγγιση βασίζεται στην περιγραφή ενός λεπτομερούς ιστορικού από τον ιδιοκτήτη σε συνδυασμό με την παρουσίαση του συμβάντος σε βίντεο.   

Η αιτιολογική διάγνωση των επιληπτικών κρίσεων στηρίζεται στα στοιχεία του ζώου, το ιστορικό, την κλινική και τη νευρολογική εξέταση. Με βάση τα δεδομένα αυτά μπορεί να καταρτιστεί ένας πίνακας διαφορικών διαγνώσεων και ακολούθως να επιλεχθούν οι απαραίτητες νευροαπεικονιστικές και εργαστηριακές εξετάσεις για να καθοριστεί τελικά, η πιθανή αιτιολογική διάγνωση. Με δεδομένη την πιθανή αιτιολογική διάγνωση μπορεί να αρχίσει η θεραπευτική αγωγή και να εκτιμηθεί η πρόγνωση.

Με τα στοιχεία του ζώου (φυλή, γένος, ηλικία) και με την έγκυρη πληροφόρηση της ηλικίας που παρουσιάστηκε η πρώτη επιληπτική κρίση, μπορεί να πιθανολογηθεί η αιτία της επιληπτικής δραστηριότητας. Για παράδειγμα, αν οι κρίσεις πρωτοεμφανίσθηκαν σε ηλικία που κυμαίνεται μεταξύ 6 μηνών και 6 ετών, χωρίς την εκδήλωση νευρικών συμπτωμάτων στο διάμεσο στάδιο, υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να πρόκειται για ιδιοπαθή επιληψία.

Οι σκύλοι με ιδιοπαθή επιληψία έχουν λιγότερες πιθανότητες να εκδηλώσουν επιληπτική κατάσταση (status epilepticus) με την πρώτη επιληπτική κρίση σε σύγκριση με αυτούς που πάσχουν από συμπτωματική ή μεταβολική επιληψία. Οι συγγενείς ανωμαλίες του εγκεφάλου και κυρίως ο  συγγενής υδροκέφαλος, μπορεί να προκαλέσουν επιληπτικές κρίσεις σε ζώα πολύ νεαρής ηλικίας, ενώ τα νεοπλάσματα του εγκεφάλου σε ηλικιωμένα ζώα.

Για τη λήψη ενός λεπτομερούς ιστορικού απαιτείται χρόνος, υπομονή, ικανότητα και εμπειρία. Η εκδήλωση συμπόνιας και κατανόησης στον ιδιοκτήτη, δημιουργεί οικειότητα και βοηθά στην απόκτηση χρήσιμων πληροφοριών. Στην περίπτωση που προσκομίζεται ένα ζώο με ιστορικό επιληπτικών κρίσεων, εκτός από τις ερωτήσεις που αφορούν στη γενική υγεία του ζώου, πρέπει να γίνονται και ειδικές ερωτήσεις, που αφορούν στις επιληπτικές κρίσεις. Στις ειδικές ερωτήσεις περιλαμβάνονται:

• Η ηλικία που πρωτοεμφανίστηκαν οι επιληπτικές κρίσεις
• Η πιθανότητα έκθεσης σε τοξικές ουσίες
• Η πιθανότητα παλαιότερου τραυματισμού
• Η πιθανή εύκολη κόπωση   
• Ο αριθμός, η συχνότητα και η κατηγορία των επιληπτικών κρίσεων (π.χ. γενικευμένες, εστιακές)
• Η περιγραφή της κατάστασης του ζώου πριν από την κρίση (π.χ. ύπνος, ανάπαυση, άσκηση, γεύμα)
• Η περιγραφή και η διάρκεια των διαταραχών συμπεριφοράς, που παρατηρούνται πριν την εμφάνιση της κρίσης (πρόδρομο στάδιο), όπως για παράδειγμα ανησυχία, νευρικότητα, άσκοπη περιπλάνηση, τάση προσκόλλησης στον ιδιοκτήτη, επιθετικότητα ή  συνεχές γαύγισμα
• Η λεπτομερής περιγραφή του κύριου επιληπτικού σταδίου και η παρουσίαση του συμβάντος σε βίντεο, όταν είναι δυνατόν 
• Η χρονική διάρκεια του κύριου επιληπτικού σταδίου
• Η περιγραφή και η χρονική διάρκεια κάθε νευρολογικής διαταραχής που παρατηρείται μετά το κύριο επιληπτικό στάδιο (μετεπιληπτικό στάδιο) όπως για παράδειγμα σύγχυση, αποπροσανατολισμός, επιθετική συμπεριφορά, ανησυχία, άσκοπη περιπλάνηση, λήθαργος ή υπνηλία, αταξία, υπερβολική πείνα ή δίψα, τύφλωση
• Το ενδεχόμενο διακοπής της κρίσης με φωνητικό παράγγελμα ή με επαφή με το ζώο
• Η περιγραφή νευρικών συμπτωμάτων στο διάμεσο στάδιο, όπως αλλαγή συμπεριφοράς (π.χ. ούρηση σε μη συνηθισμένα σημεία στο σπίτι, ανυπακοή, αυξημένη τρυφερότητα, απομόνωση, επιθετική συμπεριφορά), διαταραχή της συνείδησης, άσκοπη περιπλάνηση, καταναγκαστικές κυκλικές κινήσεις ή ώθηση της κεφαλής σε σταθερές επιφάνειες
• Η χορήγηση αντιεπιληπτικών φαρμάκων (είδος, δοσολογία, συγκέντρωση στον ορό του αίματος).

Η ολοκληρωμένη γενική κλινική εξέταση μπορεί να αποκαλύψει παθήσεις και σε άλλα οργανικά συστήματα ή όργανα, που ενδεχομένως να αποτελούν την υποκείμενη αιτία των επιληπτικών κρίσεων ή να μην επιτρέπουν τη χορήγηση ορισμένων ΑΕΦ (π.χ. η συνυπάρχουσα νεφρική ή ηπατική νόσος επηρεάζει την επιλογή και τη δοσολογία του ΑΕΦ που θα χορηγηθεί).

Η νευρολογική εξέταση περιλαμβάνει την απλή παρατήρηση του ζώου και τις νευρολογικές δοκιμές. Με την πρώτη εκτιμώνται: το επίπεδο της συνείδησης και η συμπεριφορά, η  όραση, η θέση της κεφαλής, του αυχένα, του κορμού και των άκρων με το ζώο σε όρθια θέση, η κινητικότητα  (βάδισμα και ισορροπία) και η παρουσία ακούσιων μυϊκών σπασμών.  Οι νευρολογικές δοκιμές εστιάζονται στον έλεγχο: των αντιδράσεων θέσης, των εγκεφαλικών συζυγιών, των νωτιαίων αντανακλαστικών, του μυϊκού τόνου και της αίσθησης του βαθύ πόνου.

Η νευρολογική εξέταση ολοκληρώνεται με την ψηλάφηση της κεφαλής, της σπονδυλικής στήλης και των άκρων.

Τα αποτελέσματα των νευρολογικών δοκιμών, πρέπει να καταγράφονται σε ειδικό δελτίο νευρολογικής εξέτασης, επειδή η απλή απομνημόνευση μπορεί να οδηγήσει σε λάθη και παραλήψεις.  

Αν η νευρολογική εξέταση γίνει αμέσως μετά από την επιληπτική κρίση, μπορεί να διαπιστωθούν νευρολογικά ελλείμματα (π.χ. υπνηλία, λήθαργος, μυελική αταξία, καθυστέρηση στις αντιδράσεις θέσης, τύφλωση). Τα ελλείμματα αυτά μπορεί να οφείλονται:

(α).  Στην παροδική μείωση της λειτουργικής δραστηριότητας του πρόσθιου εγκεφάλου, που μπορεί να διαρκέσει από μερικά λεπτά έως αρκετές ώρες μετά από την επιληπτική κρίση (μετεπιληπτική περίοδος). Παρόμοια νευρολογικά ελλείμματα μπορεί να παρατηρηθούν ως ανεπιθύμητες ενέργειες από το χορηγούμενο ΑΕΦ.

(β). Σε εγκεφαλική βλάβη, λόγω της υποξίας, όταν η επιληπτική κρίση είναι βαριά ή παρατεταμένη.

Οι απαραίτητες εργαστηριακές εξετάσεις σε ζώα που προσκομίζονται με ιστορικό επιληπτικών κρίσεων περιλαμβάνουν:

(α) Τη γενική εξέταση αίματος.

(β) Τις βιοχημικές εξετάσεις (ασβέστιο, φώσφορος, ALT, ALP, ολική χολερυθρίνη, ουρία, κρεατινίνη, ολικές πρωτεΐνες, λευκωματίνες, σάκχαρο, χοληστερόλη, τριγλυκερίδια και χολικά οξέα) και τη μέτρηση της συγκέντρωσης των ηλεκτρολυτών (νάτριο, κάλιο, χλώριο).

(γ) Την ανάλυση των ούρων (ΕΒ, λεύκωμα, σάκχαρο, PH, κυτταρολογική εξέταση του ιζήματος, σχέση πρωτεϊνών/κρεατινίνης).

Σε περίπτωση σοβαρής υποψίας έξω-εγκεφαλικής πάθησης, ως αιτία της επιληπτογόνου   δραστηριότητας, προτείνεται η διενέργεια επιπρόσθετων εξετάσεων όπως για παράδειγμα:

(1) Σε ζώα με υποψία ηπατικής εγκεφαλοπάθειας, συνιστάται η μέτρηση της συγκέντρωσης των χολικών οξέων πριν και μετά το γεύμα και η μέτρηση της συγκέντρωσης της αμμωνίας στον ορό του αίματος, καθώς επίσης, και ο απεικονιστικός έλεγχος της κοιλιακής κοιλότητας με υπερηχογράφημα ή αξονική τομογραφία.

(2) Σε ζώα με υποψία υποθυρεοειδισμού, συνιστάται η μέτρηση της συγκέντρωσης της ολικής Τ4, της ελεύθερης Τ4 (fT4) και της θυρεοειδοτρόπου ορμόνης (TSH).

(3) Σε ζώα με υποψία ινσουλινώματος (συγκέντρωση γλυκόζης < 60 mg/dl), χρειάζεται η μέτρηση της συγκέντρωσης της ινσουλίνης και ο προσδιορισμός της σχέσης: .

(4) Σε ζώα με υποψία μυοπάθειας, προτείνεται η μέτρηση της CK (κρεατινική κινάση).

(5).  Σε ζώα με υποψία υπέρτασης συνιστάται η μέτρηση της αρτηριακής πίεσης.

Οι εξετάσεις αυτές συστήνονται στις ακόλουθες περιπτώσεις:

• Όταν οι κρίσεις αρχίζουν σε ηλικία < 1 έτους ή > 5 ετών.
• Σε όλες τις μικρόσωμες/νανόμορφες φυλές σκύλων, λόγω αυξημένης συχνότητας κοκκιωματώδους μηνιγγοεγκεφαλίτιδας και νεκρωτικής εγκεφαλίτιδας, ιδιαίτερα: Pug, Maltese, Chihuahua, Shih Tzu, Yorkshire Terrier.
• Σε όλες οι γάτες, επειδή οι επιληπτικές κρίσεις λόγω ιδιοπαθούς επιληψίας είναι σπανιότερες από επιληψία άλλης κατηγορίας (π.χ. συμπτωματική).  
• Όταν παρατηρούνται από τον ιδιοκτήτη νευρικά συμπτώματα κατά το διάμεσο στάδιο (π.χ. αλλαγές συμπεριφοράς, κυκλική κίνηση, ανησυχία, τύφλωση, ούρηση/αφόδευση σε ακατάλληλα σημεία).
• Όταν διαπιστώνονται ελλείμματα στη νευρολογική εξέταση κατά το διάμεσο στάδιο.

Άλλες εξετάσεις που μπορεί να είναι απαραίτητες είναι ο έλεγχος λοιμωδών νοσημάτων ή το ηλεκτροεγκεφαλογράφημα (EEG).

ΣΗΜΕΙΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΕΣ: Εάν βρείτε λάθος σε αυτό το άρθρο, παρακαλώ στείλε mail (danourdista@gmail.com) για να διορθωθεί. Ευχαριστούμε για την υποστήριξή σας !