Αιτίες αιθουσαίων συνδρόμων

Οι αιτίες που μπορεί να προκαλέσουν περιφερικό αιθουσαίο σύνδρομο κατά σειρά συχνότητας εμφάνισης είναι:

1. Το ιδιοπαθές αιθουσαίο σύνδρομο ή αιθουσαίο σύνδρομο του ενήλικα σκύλου (>5 ετών) και της γάτας αγνώστου αιτιολογίας
2. Η μέση-έσω ωτίτιδα
3. Τα ωτοτοξικά φάρμακα (π.χ. αμινογλυκοσιδικά αντιβιοτικά)
4. Τραύμα στο μέσο/έσω ους
5. Το νεοπλάσματα του μέσου/έσω ωτός ή του λιθοειδούς οστού
6. Η ισχαιμική νευροπάθεια του αιθουσαιοκοχλιακού νεύρου λόγω υποθυρεοειδισμού
7. Το συγγενές περιφερικό αιθουσαίο σύνδρομο

Το ιδιοπαθές αιθουσαίο σύνδρομο του ενήλικα σκύλου και της γάτας, που ομοιάζει με το σύνδρομο Meniere (ίλιγγος) του ανθρώπου, οφείλεται στη διαταραχή παραγωγής και απορρόφησης της έσω λέμφου στο έσω ους, με συνέπεια την αυξημένη πίεση μέσα στο μεμβρανώδη λαβύρινθο. Προσβάλλονται συνήθως σκύλοι ηλικίας μεγαλύτερης των 5 ετών. Η αιτιολογία είναι άγνωστη.

Η εμφάνιση είναι οξεία και η αποκατάσταση επέρχεται σε διάστημα 1-3 εβδομάδων. Σε μερικούς σκύλους παραμένει ελαφρά κλίση της κεφαλής μετά την αποκατάσταση.

Σε κάθε περιστατικό με κλίση της κεφαλής είναι απαραίτητη η εξέταση των αντιδράσεων θέσης για τη διαφοροποίηση του περιφερικού από το κεντρικό αιθουσαίο σύνδρομο.

Τις πρώτες 24 έως 48 ώρες, που τα συμπτώματα μπορεί είναι έντονα, μπορεί να χορηγηθεί διαζεπάμη (Stedon tab 5 mg για σκύλο 15 kg) ή μεκλοζίνη (Emetostop/Specifar: tab 30mg για σκύλο 15 Kg) για τη μείωση της έντασης των συμπτωμάτων.

Μερικές φορές, όμοια συμπτώματα με αυτά του ιδιοπαθούς αιθουσαίου συνδρόμου μπορεί να προκαλέσουν τα ισχαιμικά επεισόδια στην παρεγκεφαλίδα. Η διαφοροποίηση γίνεται με τη νευρολογική εξέταση ή την MRI εγκεφάλου.

Στη γάτα η εμφάνιση των κλινικών συμπτωμάτων, του ιδιοπαθούς αιθουσαίου συνδρόμου είναι υπεροξεία. Παρότι τα κλινικά συμπτώματα εντοπίζονται, συνήθως, στη μια πλευρά του σώματος, θα πρέπει η νευρολογική εξέταση να είναι λεπτομερής λόγω της συχνής ταλάντωσης της κεφαλής από πλευρά σε πλευρά και της τάσης «τρικλίσματος» και από τις δυο πλευρές, που υποδηλώνουν αμφοτερόπλευρη βλάβη.

Η αιθουσαία αταξία στις γάτες αποκαθίσταται μέσα σε 7-10 ημέρες και η κλίση της κεφαλής μέσα σε 2-4 εβδομάδες. Μερικές φορές, παραμένει μόνιμη κλίση της κεφαλής. Πρέπει να σημειωθεί ότι το σύνδρομο μπορεί να υποτροπιάσει τόσο στο σκύλο όσο και στη γάτα (κυρίως). 

Μπορεί να προσβληθούν γάτες όλων των ηλικιών. Στις βορειοανατολικές Πολιτείες των ΗΠΑ αναφέρεται η εμφάνιση του ιδιοπαθούς αιθουσαίου συνδρόμου στις γάτες συχνότερα κατά τους φθινοπωρινούς μήνες, πιθανόν λόγω μετανάστευσης των προνυμφών του Cuterebra.  

Δεν υπάρχει ειδική θεραπεία για τη νόσο. Η χρήση κορτικοστεροειδών δεν επιταχύνει την αποκατάσταση. Σε βαριά περιστατικά μπορεί να χορηγηθούν ηρεμιστικά και φάρμακα έναντι της ναυτίας (meclozine).

 Διαφορική διάγνωση του ιδιοπαθούς αιθουσαίου συνδρόμου

Η κύρια ΔΔ του ιδιοπαθούς περιφερικού αιθουσαίου συνδρόμου στο σκύλο και τη γάτα είναι η μέση/έσω ωτίτιδα. Τις περισσότερες φορές η μέση/έσω ωτίτιδα συνοδεύεται με παράλυση του προσωπικού νεύρου (ΕΣ VII) και/ή σύνδρομο Horner. Οι κλινικές αυτές εκδηλώσεις δεν παρατηρούνται σε συνδυασμό με το ιδιοπαθές αιθουσαίο σύνδρομο. Στην περίπτωση παράλυσης του προσωπικού νεύρου απουσιάζει το βλεφαρικό αντανακλαστικό ομόπλευρα με τη βλάβη, ενώ διατηρείται η οπισθοχώρηση του βολβού του οφθαλμού (ΕΣ VI, απαγωγό νεύρο), Στην περίπτωση συνδρόμου Horner παρατηρείται μύση, πτώση του άνω βλεφάρου, προβολή τρίτου βλεφάρου, ενόφθαλμος και υπεραιμία του επιπεφυκότα.

Σε κάθε ζώο με συμπτώματα αιθουσαίου συνδρόμου πρέπει να γίνεται λεπτομερής εξέταση του έξω ακουστικού πόρου με ωτοσκόπιο για τη διάγνωση έξω ωτίτιδας, η οποία μπορεί να συνοδεύεται με ρήξη του τυμπανικού υμένα ή παρατήρηση αδιαφανούς και κυρτού τυμπανικού υμένα. Τα ευρήματα αυτά αποτελούν ένδειξη μέσης ωτίτιδας.

Εξέταση επιλογής για την οριστική διάγνωση μέσης/έσω ωτίτιδας είναι η CT ή η ΜRΙ.

Η θεραπεία της μέσης/έσω ωτίτιδας βασίζεται στη χορήγηση του κατάλληλου αντιβιοτικού μετά από καλλιέργεια του ωτικού εκκρίματος. Προσοχή στα αμινογλυκοσιδιακά αντιβιοτικά διότι είναι ωτοτοξικά. Τα κορτικοστεροειδή πρέπει να αποφεύγονται διότι λόγω της ανοσοκαταστολής που προκαλούν μπορεί να οδηγήσουν στη δημιουργία αποστήματος στο λιθοειδές οστό, το οποίο συχνά συμπιέζει τον προμήκη μυελό και/ή τη γέφυρα.

Για την οριστική θεραπεία χρόνιων περιστατικών μέσης/έσω ωτίτιδας στο σκύλο συστήνεται η χειρουργική θεραπεία της ολικής εκτομής του έξω ακουστικού πόρου και της οστεοτομίας της τυμπανικής κοιλότητας (TECA and bulla osteotomy). Στη γάτα, συστήνεται, τις περισσότερες φορές (όταν δεν υπάρχουν ευρήματα έξω ωτίτιδας), η χειρουργική θεραπεία της κοιλιακής οστεοτομίας της τυμπανικής κοιλότητας.

Η επέκταση της φλεγμονής της μέσης/έσω ωτίτιδας στην κοιλότητα του κρανίου είναι συχνή και μπορεί να οδηγήσει σε μηνιγγίτιδα και θάνατο.

Η μόλυνση της τυμπανικής κοιλότητας  (μέση/έσω ωτίτιδα) μπορεί να προκληθεί εκτός από την επέκταση της φλεγμονής της έξω ωτίτιδας και από φλεγμονή του ρινοφάρυγγα και επέκταση διαμέσου της ευσταχιανής σάλπιγγας ή αιματογενώς λόγω βακτηριαιμίας.

 Η μέση/έσω ωτίτιδα είναι μαζί με το ιδιοπαθές αιθουσαίο σύνδρομο οι συχνότερες αιτίες του περιφερικού αιθουσαίου συνδρόμου στο σκύλο και  στη γάτα.  Οφείλεται σε επέκταση  έξω ωτίτιδας (ύστερα από ρήξη του τυμπανικού υμένα) ή σπανιότερα σε ανιούσα μόλυνση με βακτήρια από τη στοματική κοιλότητα (φαρυγγίτιδα – αμυγδαλίτιδα) διαμέσου της ευσταχιανής σάλπιγγας ή τέλος σε αιματoγενή μόλυνση του μέσου/έσω ωτός.

Οι αιτίες της έξω ωτίτιδας μπορεί να είναι πρωτογενείς όπως τα εξωπαράσιτα (Otodectes cynotis, Demodex spp.), τα ξένα σώματα, το νεόπλασμα ή δευτερογενείς όπως η ατοπία και η τροφική αλλεργία. 

Τα κυριότερα βακτήρια που απομονώνονται στο μέσο ους ύστερα από επέκταση έξω ωτίτιδας είναι  Staphylococcus intermedius,  Pseudomonas spp και Proteus species.

Σε μικρό αριθμό περιστατικών ή σε περιστατικά που έχουν χορηγηθεί κορτικοστεροειδή έχει αναφερθεί ότι η βακτηριακή λοίμωξη μπορεί να επεκταθεί από το μέσο/έσω ους στην κοιλότητα του κρανίου προκαλώντας μηνιγγοεγκεφαλίτιδα ή απόστημα στη γεφυροπαρεγκεφαλιδική γωνία. Σε αυτή τη περίπτωση επικρατούν συμπτώματα του κεντρικού αιθουσαίου συνδρόμου.

Η διάγνωση της μέσης/έσω ωτίτιδας στηρίζεται στο ιστορικό, την ωτοσκόπηση και την απεικονιστική εξέταση της κοιλότητας του τυμπάνου.

Πριν από την ωτοσκόπηση απαιτείται πλύση του έξω ακουστικού πόρου με φυσιολογικό ορό. Με την ωτοσκόπηση μπορεί να διαπιστωθεί η ρήξη του τυμπανικού υμένα που συμβαίνει στις περισσότερες περιπτώσεις έξω ωτίτιδας. Αν σε περίπτωση μέσης/έσω ωτίτιδας ο τυμπανικός υμένας παραμένει άθικτος διαπιστώνεται με την ωτοσκόπηση μία κύρτωση στην επιφάνειά του προς την πλευρά του έξω ακουστικού πόρου. Αν υπάρχει υποψία παρουσίας υγρού μέσα στο μέσο ους, πρέπει να γίνει προσπάθεια λήψης δείγματος μετά από διάνοιξη του τυμπανικού υμένα (μυριγγοτομία). Αυτό εκτελείται εισάγοντας μία νωτιαία βελόνα (22-gauge) ή ένα ουροκαθετήρα αρσενικού γάτου διαμέσου της κοιλιακής επιφάνειας του τυμπανικού υμένα με την βοήθεια του ωτοσκοπίου. Το υγρό αναρροφιέται σε μια σύριγγα και αποστέλλεται για κυτταρολογική και μικροβιολογική εξέταση. 

Σε περίπτωση μέσης/έσω ωτίτιδας, στα ακτινογραφήματα απεικονίζονται σκίαση της τυμπανικής κοιλότητας, η οποία φυσιολογικά περιέχει αέρα και είναι ακτινοδιαυγής και οστεοσκλήρυνση του τοιχώματός της. Σε μερικές περιπτώσεις ειδικά στα αρχικά στάδια της νόσου τα ακτινογραφήματα μπορεί να είναι φυσιολογικά. Στις περιπτώσεις αυτές απαιτείται αξονική ή μαγνητική τομογραφία ώστε να αποκαλυφθούν λεπτομέρειες στα οστά και στα μαλακά μόρια της περιοχής. 

Η θεραπεία της μέσης – έσω ωτίτιδας συνίσταται στη μακροχρόνια (4-6 εβδομάδες ή μέχρι την εξαφάνιση των συμπτωμάτων) αντιβιοτικοθεραπεία βασιζόμενη στα αποτελέσματα της καλλιέργειας και του αντιβιογράμματος από υλικό του μέσου ωτός. Αν δεν γίνει καλλιέργεια υλικού μπορεί να χρησιμοποιηθούν αντιβιοτικά που είναι αποτελεσματικά έναντι των συχνότερων βακτηριδίων που προκαλούν την μέση/έσω και έχουν την ικανότητα να διεισδύσουν  εντός της τυμπανικής κοιλότητας όπως είναι η amoxicillin/clavulanate, η cephalosporin και η fluoroquinolone.

Αν η αιτία της έξω ωτίτιδας είναι ξένο σώμα  πρέπει να αφαιρείται άμεσα. Τα εξωπαράσιτα στον έξω ακουστικό πόρο πρέπει να ελέγχονται με αντιπαρασιτικά σκευάσματα.

Η πρόγνωση όσον αφορά τη θεραπεία της φλεγμονής του έξω ακουστικού πόρου είναι καλή. Μερικές φορές τα νευρολογικά ελλείμματα παραμένουν λόγω της μη αναστρέψιμης βλάβης των κυττάρων των νευρικών δομών της περιοχής. Στα περιστατικά που δεν ανταποκρίνονται σε συντηρητική θεραπεία απαιτείται χειρουργική αντιμετώπιση που συνίσταται στη πλύση και παροχέτευση της τυμπανικής κοιλότητας μετά από TECA (ολική εκτομή του έξω ακουστικού πόρου) και οστεοτομία της τυμπανικής κοιλότητας.

Συμπτώματα περιφερικού αιθουσαίου συνδρόμου μπορεί να εμφανισθούν ύστερα από παρατεταμένη συστηματική χορήγηση αμινογλυκοσιδικών αντιβιοτικών (πχ στρεπτομυκίνη, αμικασίνη, καναμυκίνη, νεομυκίνη, γενταμυκίνη), για διάστημα μεγαλύτερο από 2 εβδομάδες και ειδικότερα σε ζώα με νεφρική ανεπάρκεια.  Επίσης, ωτοτοξικότητα μπορεί να προκληθεί από τη χορήγηση μετρονιδαζόλης ή διουρητικών της καμπύλης (φουροσεμίδη, εθακρινικό όξύ) ή την τοπική εφαρμογή στον έξω ακουστικό πόρο σκευασμάτων που περιέχουν ιωδοφόριο (iodophors, είναι αντισηπτικό διάλυμα με ιώδιο) ή χλωρεξιδίνη κυρίως όταν υπάρχει ρήξη του τυμπανικού υμένα. 

Τα τοπικά σκευάσματα προκαλούν εκφύλιση των αιθουσαίων υποδοχέων του λαβυρίνθου και του οργάνου του Corti με συνέπεια εκτός από τα αιθουσαία συμπτώματα του περιφερικού αιθουσαίου συνδρόμου να εμφανίζεται και  κώφωση. Η έγκαιρη διακοπή της θεραπείας οδηγεί σε προοδευτική υποχώρηση των αιθουσαίων συμπτωμάτων σε αντίθεση με τη κώφωση που συνήθως είναι μόνιμη.

Τραύμα στο λιθοτυμπανικό οστό μπορεί να οδηγήσει σε εμφάνιση συμπτωμάτων περιφερικού αιθουσαίου συνδρόμου λόγω κάκωσης του οστέινου και του υμενώδη λαβυρίνθου ή του αιθουσαιοκοχλιακού νεύρου (ΕΣ VIII). Πολλές φορές, ταυτόχρονα παρατηρείται σύνδρομο Horner και παράλυση του προσωπικού ή του τριδύμου νεύρου λόγω της γειτνίασης των νεύρων αυτών με το αιθουσαιοκοχλιακό νεύρο στην περιοχή του λιθοτυμπανικού οστού. Αν ο τραυματισμός είναι βαρύς μπορεί να εμφανιστούν συμπτώματα που οφείλονται σε βλάβη του εγκεφαλικού στελέχους ή της παρεγκεφαλίδας.

Η διάγνωση βασίζεται στην απεικόνιση με απλή ακτινογραφία ή καλύτερα με αξονική ή μαγνητική τομογραφία της τυμπανικής κοιλότητας.

Σε ήπιους τραυματισμούς που περιορίζονται στο λιθοτυμπανικό οστό, η πρόγνωση για ανάρρωση από τα αιθουσαία συμπτώματα είναι καλή.

Τα νεοπλάσματα του μέσου ή του έσω ωτός μπορεί να προκαλέσουν συμπτώματα περιφερικού αιθουσαίου συνδρόμου στους σκύλους και τις γάτες λόγω καταστροφής ή συμπίεσης του ακουστικού νεύρου (ΕΣ  VIII).

Νεοπλάσματα που έχει αναφερθεί ότι μπορούν να προκαλέσουν αιθουσαίο σύνδρομο είναι το ινοσάρκωμα, χονδροσάρκωμα και οστεοσάρκωμα της οστέινης μοίρας της τυμπανικής κοιλότητας ή του λιθοτυμπανικού οστού, το ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα (squamous cell carcinoma), το αδενοκαρκίνωμα και το λέμφωμα.

Στις ακτινογραφίες του εγκεφάλου απεικονίζεται, συνήθως, καταστροφή της τυμπανικής κοιλότητας σε συνδυασμό με οίδημα στους γειτονικούς μαλακούς ιστούς. Με την αξονική ή  μαγνητική τομογραφία παρέχονται περισσότερες πληροφορίες σε σχέση με την έκταση του νεοπλάσματος και διαπιστώνεται αν το νεόπλασμα έχει εισδύσει στο θόλο του κρανίου.

Η πλήρης χειρουργική εκτομή των νεοπλασμάτων του μέσου ή έσω ωτός είναι δύσκολη. Όταν η ολική χειρουργική εκτομή δεν είναι δυνατή πρέπει να συνοδεύεται με ακτινοθεραπεία. Η πρόγνωση εξαρτάται από το τύπο και την έκταση του νεοπλάσματος, αν και σε γενικές γραμμές είναι φτωχή.

Έχει επίσης αναφερθεί και νεόπλασμα του ελύτρου του ακουστικού νεύρου (σβάννωμα) που μπορεί να προκαλέσει περιφερικό αιθουσαίο σύνδρομο.

Ο υποθυρεοειδισμός στο σκύλο είναι δυνατόν να εκδηλωθεί με συμπτώματα ετερόπλευρου ή αμφοτερόπλευρου περιφερικού αιθουσαίου συνδρόμου.

Προσβάλλονται σκύλοι μέσης ή μεγάλης ηλικίας και η  εκδήλωση των συμπτωμάτων μπορεί να είναι οξεία ή χρόνια και η πορεία προοδευτικά επιδεινούμενη ή σταθερή. Σχεδόν όλα τα ζώα με ετερόπλευρη προσβολή  παρουσιάζουν κλίση της κεφαλής και στραβισμό θέσης. Στα ζώα με αμφοτερόπλευρη προσβολή παρατηρείται έντονη ταλάντωση της κεφαλής και του αυχένα από πλευρά σε πλευρά. Σε μερικά ζώα έχουν παρατηρηθεί συμπτώματα πάρεσης του προσωπικού νεύρου (ΕΣ VII) (ασυμμετρία στο πρόσωπο, απουσία βλεφαρικού αντανακλαστικού, απουσία αντανακλαστικού απειλής) σε συνδυασμό με τα αιθουσαία συμπτώματα.

Τα κύρια συμπτώματα του υποθυρεοειδισμού όπως ο λήθαργος, η αύξηση του σωματικού βάρους και η κακή όψη του τριχώματος συνήθως απουσιάζουν.

Η διάγνωση βασίζεται στον εργαστηριακό έλεγχο της λειτουργίας του θυρεοειδούς και στην ανταπόκριση στη θεραπεία.

Θεραπευτικά χορηγείται levothyroxine. Τα περισσότερα νευρολογικά ελλείμματα εξαφανίζονται σε 2 μήνες μετά την έναρξη της θεραπείας αν και μία μικρή κλίση της κεφαλής και ο στραβισμός θέσης ενδέχεται να παραμείνουν μόνιμα. Πάντως δεν έχει διευκρινισθεί αν η αποκατάσταση οφείλεται στη χορήγηση λεβοθυροξίνης ή πρόκειται για αιφνίδια αποκατάσταση (λόγω πιθανόν ιδιοπαθούς αιθουσαίου συνδρόμου)

Η κλινική διάγνωση του υποθυρεοειδισμού βασίζεται στα εργαστηριακά ευρήματα της διάγνωσης του υποθυρεοειδισμού και στην διαπίστωση υπερχολιστερολαιμίας.

Τα κλινικά συμπτώματα του περιφερικού αιθουσαίου συνδρόμου μπορεί να παρατηρηθούν σε κουτάβια τις πρώτες ημέρες μετά τη γέννηση ή όταν τα κουτάβια αρχίζουν να περπατούν. Η προσβολή του αιθουσαίου συστήματος μπορεί να είναι ετερόπλευρη ή αμφοτερόπλευρη. Συνήθως, προσβάλλονται αμφότερα τα νεύρα αιθουσαίο και κοχλιακό ή οι υποδοχείς στον μεμβρανώδη λαβύρινθο. Παρατηρείται σε πολλές φυλές σκύλων και γάτων όπως G. shepherd, Doberman pincher, Akita, beagle, English cocker spaniel και γάτες Burmese και Siamese. Μερικά ζώα βελτιώνονται με το χρόνο ενώ άλλα όχι.

Θεραπεία δεν υπάρχει αν και μερικά ζώα  παρουσιάζουν βελτίωση της κλινικής εικόνας τους πιθανόν λόγω κεντρικών αντισταθμιστικών μηχανισμών  (πχ. οπτικοί μηχανισμοί). Η κώφωση είναι μόνιμη. Τα προσβεβλημένα ζώα δεν πρέπει να αναπαράγονται διότι πιθανόν η νόσος να είναι κληρονομική.

1. Νεόπλασμα (όγκος) εγκεφάλου
2. Επέκταση μέσης-έσω ωτίτιδας στον εγκέφαλο και δημιουργία αποστήματος
3. Εγκεφαλίτιδα (κοκκιωματώδης μηνιγγοεγκεφαλίτιδα, λοιμώδης μηνιγγοεγκεφαλίτιδα)
4. Ισχαιμική εγκεφαλοπάθεια
5. Υποθυρεοειδισμός που προκαλεί ισχαιμία σε περιοχές του οπίσθιου κρανιακού βόθρου. Κυρίως σε Rottweilers και Doberman.
6. Τοξίκωση με metronidazole

Η τοξίκωση με μετρονιδαζόλη παρατηρείται, συνήθως, σε σκύλους που λαμβάνουν μεγάλη δοσολογία (διπλάσια της κανονικής) για μεγάλο χρονικό διάστημα. Παρόλα αυτά μπορεί να προκληθεί τοξίκωση και σε σκύλους που παίρνουν την ενδεδειγμένη δοσολογία και ιδιαίτερα σε αυτούς με ηπατική ή νεφρική ανεπάρκεια λόγω αδυναμίας μεταβολισμού και απέκκρισης του φαρμάκου. Η μετρονιδαζόλη μπορεί, επίσης, να μειώσει την αίσθηση της οσμής. Για το λόγο αυτό πρέπει να χορηγείται με προσοχή σε σκύλους εργασίας και κυνηγετικούς. 

ΣΗΜΕΙΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΕΣ: Εάν βρείτε λάθος σε αυτό το άρθρο, παρακαλώ στείλε mail (danourdista@gmail.com) για να διορθωθεί. Ευχαριστούμε για την υποστήριξή σας !