Νευρολογικές παθήσεις που η κορτιζόνη έχει σαφή ένδειξη
1. Μηνιγγίτιδα που ανταποκρίνεται στα στεροειδή
Η πάθηση χαρακτηρίζεται από αυχενικό πόνο σε συνδυασμό με πυρετό και απροθυμία για μετακίνηση. Δεν παρατηρούνται νευρολογικά ελλείμματα εκτός από τις χρόνιες μορφές. Προσβάλλονται, συνήθως, μεγαλόσωμες και μεσαίου μεγέθους φυλές σκύλων και κυρίως beagles, boxers και Bernese mountain.
Η διάγνωση γίνεται αποκλείοντας την βακτηριακή μηνιγγίτιδα και τις συμπιεστικές παθήσεις της αυχενικής μοίρας του νωτιαίου μυελού με ανάλυση του ΕΝΥ και με μαγνητική τομογραφία του αυχένα.
Η χορήγηση κορτιζόνης σε ανοσοκατασταλτική δοσολογία έχει άριστα αποτελέσματα. Σε μερικά περιστατικά παρατηρούνται υποτροπές, οι οποίες πιθανόν οφείλονται στη χαμηλή αρχική δοσολογία της κορτιζόλης. Σε περιπτώσεις υποτροπών μπορεί να χορηγηθεί κορτιζόλη σε συνδυασμό με άλλα ανοσοκατασταλτικά φάρμακα (π.χ. αζαθιοπρίνη). Η πρόγνωση είναι άριστη παρότι μερικές φορές απαιτούνται αρκετοί κύκλοι θεραπείας.
2. Μηνιγγοεγκεφαλίτιδα αγνώστου αιτιολογίας
Προσβάλλονται κυρίως μικρόσωμες φυλές σκύλων, μέσης ηλικίας, γένους θηλυκού. Χαρακτηρίζεται από μεγάλη ποικιλία νευρικών συμπτωμάτων γενικευμένων ή εντοπισμένων που έχουν αφορούν τον εγκέφαλο ή τον νωτιαίο μυελό ή και στις δυο ανατομικές δομές. Παρότι η υποκείμενη αιτιολογία δεν έχει αποσαφηνιστεί υπάρχει μεγάλη υποψία ότι πρόκειται για αυτοάνοση πάθηση. Έχει αποδειχθεί ότι η ανοσοκατασταλτική θεραπεία είναι αποτελεσματική όσον αφορά την υποχώρηση των συμπτωμάτων και την παράταση του χρόνου ζωής χωρίς να αποτελεί οριστική θεραπεία. Η κορτιζόνη χρησιμοποιείται μόνη της ή σε συνδυασμό με cytarabine ή procarbazine. Η πρόγνωση είναι αμφίβολη. Σε μερικές εργασίες αναφέρεται ότι ο μέσος όρος ζωής σε σκύλους με κοκκιωματώδη μηνιγγοεγκεφαλίτιδα είναι 10 ημέρες, ενώ σε άλλες αναφέρεται ότι ο χρόνος ζωής είναι αρκετά χρόνια με ή χωρίς θεραπεία.
3.Αυτοάνοση μυοσίτιδα
Η αυτοάνοση μυοσίτιδα μπορεί να είναι εστιακή ή γενικευμένη. Η εστιακή μορφή εντοπίζεται στους μύες της μάσησης (μυοσίτιδα των μασητήριων μυών) ή στους μύες του βολβού του οφθαλμού (πρόκληση έντονου εξόφθαλμου) ή στους μύες του φάρυγγα (πρόκληση δυσφαγίας) ή στους μύες του λάρυγγα (πρόκληση δύσπνοιας). Η θεραπεία της εστιακής μυοσίτιδας των μασητήριων μυών και της γενικευμένης αυτοάνοσης πολυμυοσίτιδας, με τη χορήγηση κορτιζόνης σε ανοσοκατασταλτική δοσολογία, έχει ικανοποιητικά αποτελέσματα ειδικότερα αν ξεκινήσει στο αρχικό στάδιο της νόσου. Σε προχωρημένα στάδια της νόσου η προκληθείσα έντονη ίνωση και ατροφία των μυών δεν αποκαθίστανται, με συνέπεια τη μείωση του εύρους των κινήσεων των αρθρώσεων των άκρων όταν πρόκειται για γενικευμένη πολυμυοσίτιδα ή των μυών της κάτω γνάθου όταν πρόκειται για μυοσίτιδα των μασητήριων μυών.
Νευρολογικές παθήσεις που η κορτιζόνη ενδέχεται να είναι χρήσιμη
1. Νεοπλασία στον εγκέφαλο
Σε περιπτώσεις νεοπλασίας του εγκεφάλου, διαταράσσεται ο αιματοεγκεφαλικός φραγμός με συνέπεια τη δημιουργία οιδήματος γύρω από τον όγκο, γεγονός που οδηγεί σε αύξηση του όγκου του και, κατ’ επέκταση, σε αύξηση της ενδοκράνιας πίεσης. Η κορτιζόνη μειώνοντας τη διαπερατότητα του αιματοεγκεφαλικού φραγμού είναι πολύ αποτελεσματική για τη μείωση της ζώνης του αγγειογενούς οιδήματος.
Η δράση της κορτιζόνης εκδηλώνεται εντός του πρώτου 24ώρου από την έναρξη της χορήγησής της, με αποτέλεσμα τη θεαματικής βελτίωσης των συμπτωμάτων. Ωστόσο η βελτίωση αυτή είναι συνήθως πρόσκαιρη.
Σημαντική πληροφορία
Σε περιπτώσεις οιδήματος μετά από τραυματισμό του κεντρικού νευρικού συστήματος (π.χ. κρανιοεγκεφαλική κάκωση), η χορήγηση κορτιζόνης δεν είναι αποτελεσματική καθώς το οίδημα προκαλείται από κυτταροτοξικές βλάβες, οι οποίες σχετίζονται με την ανεπάρκεια της αντλίας Na/K λόγω ενεργειακής ανεπάρκειας των νευρικών κυττάρων. Η ενεργειακή αυτή ανεπάρκεια μπορεί να προκύψει από ισχαιμία, υπερκαπνία, υποξία ή έλλειψη γλυκόζης.
2. Συριγγομυελία (παραμόρφωση τύπου Chiari)
Σε περιστατικά συριγγομυελίας χορηγείται η κορτιζόνη σε συνδυασμό με φάρμακα για τον νευροπαθητικό πόνο (π.χ. gabapentin, pregabalin). Η κορτιζόνη προκαλεί μείωση της παραγωγής του ΕΝΥ και της ουσίας P (νευροδιαβιβαστής του πόνου). Μια αρχική δοσολογία 0,5 mg/kg/PO κάθε 12 ώρες είναι αποτελεσματική για τον έλεγχο των συμπτωμάτων.
Νευρολογικές παθήσεις που η κορτιζόνη έχει αμφίβολη αποτελεσματικότητα
1. Βαριά μυασθένεια (myasthenia gravis)
Για τη θεραπεία της αυτοάνοσης βαριάς μυασθένειας δεν θεωρείται απαραίτητη η χορήγηση κορτιζόνης, αλλά αρκεί η θεραπεία με pyridostigmine bromide (Mestinon).
2. Σπονδυλικός πόνος (σπονδυλική υπεραισθησία)
Στην πράξη η χορήγηση κορτιζόνης για την αντιμετώπιση του σπονδυλικού πόνου, που συνήθως οφείλεται σε δισκοπάθεια (διάταση του ινώδη δακτυλίου, συμπίεση του ραχιαίου επιμήκη συνδέσμου, παγίδευση ρίζας νωτιαίου νεύρου), δεν έχει σαφή αντένδειξη. Είναι γεγονός ότι η χορήγησή της, σε αντιφλεγμονώδη δοσολογία, μετριάζει τα κλινικά συμπτώματα για τα οποία ανησυχεί ο ιδιοκτήτης. Τα προβλήματα αρχίζουν με τις συνέπειες που μπορεί να προκαλέσει η χορήγηση κορτιζόνη όπως:
- Με την αρχική βελτίωση των κλινικών συμπτωμάτων ο ιδιοκτήτης θεωρεί ότι ο σκύλος έχει αποκατασταθεί, παρότι δεν έχει επέλθει οριστική θεραπεία της αιτίας του πόνου, η οποία συχνά παραμένει αδιάγνωστη. Σε περίπτωση μερικής αποκατάστασης ή υποτροπής απαιτείται επανεκτίμηση του περιστατικού για τη διαμόρφωση αιτιολογικής διάγνωσης. Η προσπάθεια αυτή συχνά αποτυγχάνει λόγω αλλοίωσης της συμπτωματολογίας από τη χορήγηση της κορτιζόνης.
- Η κορτιζόνη προκαλεί μεταβολές σε πολλές αιματολογικές παραμέτρους (π.χ. αλκαλική φωσφατάση, αριθμός λευκών αιμοσφαιρίων, ΕΒ ούρου), με συνέπεια να περιπλέκεται η διάγνωση. Ειδικές δοκιμασίες όπως οι δοκιμασίες για τον έλεγχο του θυρεοειδή δεν μπορούν να εκτιμηθούν όταν χορηγείται στο ζώο κορτιζόνη.
- Πριν τη οριστική διάγνωση η χορήγηση κορτιζόνης ενέχει κινδύνους ιδίως όταν η αιτιολογία της πάθησης είναι λοιμώδης.
- Στις ανεπιθύμητες ενέργειες της κορτιζόνης περιλαμβάνονται η αύξηση της όρεξης, η πολυουρία-πολυδιψία, η αύξηση του καταβολισμού των μυών και η αύξηση των πιθανοτήτων εμφάνισης σακχαρώδη διαβήτη, έλκους στομάχου, εμέτου, η διάρροιας. Η χορήγηση υψηλών δόσεων μπορεί να οδηγήσει σε ανοσοκαταστολή.
Νευρολογικές παθήσεις που η κορτιζόνη αντενδείκνυται
1. Τραύμα στο κεντρικό νευρικό σύστημα (π.χ. κρανοεγκεφαλική κάκωση)
2. Οξεία πολυριζίτιδα-πολυνευρίτιδα (σύνδρομο Guillain –Barre)
Παρότι έχει αποδειχθεί ότι η πιθανότερη αιτιολογία της οξείας πολυριζίτιδας-πολυνευρίτιδας είναι αυτοάνοση, η χορήγηση κορτιζόνης δεν βοηθά στη θεραπεία. Αντίθετα, μπορεί να είναι καταστροφική λόγω των επιπλοκών της κορτιζόνης και της επιδείνωσης της μυϊκής ατροφίας.
3. Λοιμώδεις νόσοι (π.χ. βακτηριακή μηνιγγίτιδα)