Το αιθουσαίο σύνδρομο προκαλεί αιθουσαία αταξία (αστάθεια, διαταραχή της ισορροπίας, δυσκολία στο συντονισμό των κινήσεων), η οποία πρέπει κατά τη νευρολογική εξέταση, να διαφοροποιείται από την ιδιοδεκτική και την παρεγκεφαλιδική αταξία.
Οι παθήσεις του αιθουσαίου συστήματος ταξινομούνται σε παθήσεις του περιφερικού αιθουσαίου συστήματος, που οφείλονται σε βλάβη των αισθητικών υποδοχέων του έσω ωτός (συνήθως από τη μια πλευρά) και σε παθήσεις του κεντρικού αιθουσαίου συστήματος, που οφείλονται σε βλάβη των αιθουσαίων πυρήνων στη μια πλευρά του στελέχους του εγκεφάλου ή στο αιθουσαίο τμήμα της παρεγκεφαλίδας. Οι διαφορές στα κλινικά συμπτώματα μεταξύ των δυο αυτών κατηγοριών παθήσεων είναι μικρές. Συχνότερα παρατηρούνται οι παθήσεις του περιφερικού αιθουσαίου συστήματος.
Ι. Περιφερικό αιθουσαίο σύνδρομο
Οφείλεται σε βλάβη των αισθητικών υποδοχέων του έσω ωτός (λαβύρινθος) ή του αιθουσαίου νεύρου στη μια πλευρά (μπορεί να εκδηλωθεί και αμφοτερόπλευρο περιφερικό αιθουσαίο σύνδρομο). Όταν διακοπεί η μετάδοση των νευρικών ώσεων από τους αισθητικούς υποδοχείς του έσω ωτός (λαβύρινθος) προς το κεντρικό αιθουσαίο σύστημα, τότε οι ανατομικές δομές του κεντρικού αιθουσαίου συστήματος που βρίσκονται στη γέφυρα, τον προμήκη μυελό και την παρεγκεφαλίδα από την ίδια με τη βλάβη πλευρά δε διεγείρονται με συνέπεια την εμφάνιση των χαρακτηριστικών κλινικών συμπτωμάτων του περιφερικού αιθουσαίου συνδρόμου.
Κλινικά συμπτώματα του περιφερικού αιθουσαίου συνδρόμου
1. Ασύμμετρη αταξία του κορμού που μπορεί να προκαλέσει απώλεια της ισορροπίας και αδυναμία στήριξης σε όρθια θέση. Πάρεση δεν υφίσταται. Σε ελαφριές βλάβες τα ζώα μπορούν να στηρίξουν το βάρος τους, (φυσιολογική λειτουργία των ΚΚΝ) και να κινούν τα άκρα τους (φυσιολογική λειτουργία των ΑΚΝ και της ιδιοδεκτικής αισθητικότητας), ώστε να αποφεύγεται η πτώση.
2. Η ιδιοδεκτική αισθητικότητα και ο μυϊκός τόνος σε όλα τα άκρα διατηρούνται (τα ζώα γνωρίζουν τη θέση των άκρων τους στο χώρο).
Στις παθήσεις του περιφερικού αιθουσαίου συστήματος οι δοκιμές των αντιδράσεων θέσης όπως η πλαγιοκίνηση σε ένα άκρο (hopping), η πλαγιοκίνηση στη μια πλευρά (hemiwalking) και η δοκιμή επαναφοράς (paw replacement) είναι φυσιολογικές. Μερικές φορές μπορεί να διαταραχθεί η ικανότητα ανέγερσης από θέση κατάκλισης κυρίως από την πλευρά της βλάβης.
Σε ζώα με απώλεια της ισορροπίας η εκτέλεση των δοκιμών των αντιδράσεων θέσης μπορεί να είναι δύσκολη. Συχνά είναι απαραίτητη η αναμονή για 24 ώρες ώστε να μειωθεί η βαρύτητα των κλινικών συμπτωμάτων για να χειρίζεται καλύτερα το ζώο.
Σε αυτό το βίντεο η γάτα παρουσιάζει απώλεια ισορροπίας, κλίση της κεφαλής αριστερά και αστάθεια. Οι αντιδράσεις θέσεις είναι φυσιολογικές. Πρόκειται για περιφερικό αιθουσαίο σύνδρομο αριστερά.
Σημαντική παρατήρηση
Σε αντίθεση με το περιφερικό αιθουσαίο σύνδρομο, στις παθήσεις του κεντρικού αιθουσαίου συστήματος οι αντιδράσεις θέσεις απουσιάζουν.
3. Πλάγια κλίση της κεφαλής με το αυτί που είναι κοντύτερα στο έδαφος να είναι προς τη πλευρά της βλάβης. Η γωνία κλίσης της κεφαλής ποικίλει από μερικές μοίρες, με συνέπεια να αναγνωρίζεται δύσκολα, έως 90 μοίρες. Όταν η γωνία κλίσης είναι μεγάλη μπορεί να παρατηρηθεί αδυναμία στήριξης σε όρθια θέση.
Στην φωτογραφία το Labrador retriever έχει κλίση της κεφαλής δεξιά
4. Κύρτωση του αυχένα και του κορμού με την κοίλη πλευρά της κύρτωσης προς τη πλευρά της βλάβης.
5. Κινήσεις βυτίου με κατεύθυνση προς τη πλευρά της βλάβης που διαρκούν περίπου 24-48 ώρες. Εάν οι κινήσεις βυτίου διαρκέσουν περισσότερο από 48 ώρες, η βλάβη πιθανόν να εντοπίζεται στο κεντρικό αιθουσαίο σύστημα.
Σε αυτό το βίντεο φαίνονται οι κινήσεις βυτίου με κατεύθυνση δεξιά. Πρόκειται για την οξεία φάση δεξιού περιφερικού αιθουσαίου συνδρόμου.
6. Κυκλικές κινήσεις με κατεύθυνση προς την πλευρά της βλάβης. Οι κυκλικές κινήσεις έχουν συνήθως, μικρή διάμετρο σε αντίθεση με τα ζώα που κάνουν καταναγκαστικές κυκλικές κινήσεις με μεγάλη διάμετρο λόγω βλάβης στον πρόσθιο εγκέφαλο (τα ζώα με πρόσθιο εγκεφαλικό σύνδρομο δεν έχουν αταξία ή άλλα συμπτώματα αιθουσαίου συνδρόμου). Παρόλα αυτά, η διαφοροποίηση αυτών των παθολογικών καταστάσεων δεν πρέπει να βασίζεται αποκλειστικά στην διάμετρο των κυκλικών κινήσεων.
Σε αυτό το βίντεο το pincher κάνει κυκλικές κινήσεις προς τα δεξιά με μικρή ακτίνα.
7. Οι γάτες με αιθουσαίο σύνδρομο λαμβάνουν συχνά μια «καμπουριαστή» στάση. Όταν γίνεται προσπάθεια από τον εξεταστή να ανυψώσει από το έδαφος μια γάτα με περιφερικό αιθουσαίο σύνδρομο, αυτή τεντώνει τα άκρα και αρπάζεται με τα νύχια της από το έδαφος.
8. Νυσταγμός (nystagmus). Είναι η ακούσια ρυθμική ταλάντωση των βολβών των οφθαλμών. Στα φυσιολογικά ζώα δεν παρατηρείται νυσταγμός παρά μόνο κατά την εκτέλεση του οπτικοαιθουσαίου αντανακλαστικού. Επειδή, ο νυσταγμός είναι ανεξάρτητος από την όραση, ενδέχεται να παρατηρηθεί και σε τυφλά ζώα.
Η παρουσία νυσταγμού (παθολογικός νυσταγμός, jerk nystagmus) φανερώνει βλάβη σε κάποιο σημείο του αιθουσαίου συστήματος (κεντρικού ή περιφερικού). Ο νυσταγμός παρουσιάζει μια ταχεία και μια βραδεία φάση (διφασικός νυσταγμός), που κατευθύνονται αντίθετα.
Σημαντική πληροφορία
Παθολογική είναι η βραδεία φάση του νυσταγμού, που έχει κατεύθυνση προς την πλευρά της βλάβης, ενώ η ταχεία έχει φορά προς την υγιή πλευρά.
Ο νυσταγμός, στα κτηνιατρικά συγγράμματα, περιγράφεται ανάλογα με την κατεύθυνση της ταχείας φάσης (π.χ. νυσταγμός προς τα δεξιά, ενώ η βλάβη είναι αριστερά). Ο νυσταγμός, ανάλογα με την κατεύθυνση της κίνησης του οφθαλμικού βολβού διακρίνεται σε οριζόντιο (horizontal), κυκλοστροφικό (rotary) και κάθετο (vertical).
Περιγράφονται δυο τύποι παθολογικού νυσταγμού. Ο πρώτος είναι ο αυθόρμητος νυσταγμός (resting or spontaneous nystagmus), που εκδηλώνεται όταν η κεφαλή του ζώου βρίσκεται σε φυσιολογική θέση με το βλέμμα να κατευθύνεται προς τα εμπρός και ο δεύτερος είναι ο νυσταγμός θέσης ή υποκινούμενος νυσταγμός (positional nystagmus), που γίνεται αντιληπτός όταν η κεφαλή του ζώου βρίσκεται σε αφύσικη θέση (π.χ. σε στροφή της κεφαλής προς τα πλάγια, ύπτια κατάκλιση του ζώου).
Σημαντική πληροφορία
Στις παθήσεις του περιφερικού αιθουσαίου συστήματος ο νυσταγμός έχει συνήθως οριζόντια ή κυκλοστροφική κατεύθυνση, ενώ στου κεντρικού ενδέχεται η κατεύθυνση να αλλάζει ανάλογα με τη θέση της κεφαλής ή να είναι κατακόρυφη.
Παρόλα αυτά δεν πρέπει να βασίζεται ο διαχωρισμός του κεντρικού από το περιφερικό αιθουσαίο σύνδρομο αποκλειστικά στην κατεύθυνση του νυσταγμού.
Σε παθήσεις του κεντρικού αιθουσαίου συστήματος ό νυσταγμός μπορεί να είναι οριζόντιος, κυκλοστροφικός ή κάθετος. Επίσης, μπορεί να έχει κατεύθυνση προς την πλευρά της βλάβης ή αντίθετα από την πλευρά της βλάβης και μπορεί να αλλάζει η κατεύθυνσή του ανάλογα με τη θέση της κεφαλής (το τελευταίο θεωρείται το πιο αξιόπιστο εύρημα για την αναγνώριση του κεντρικού αιθουσαίου συνδρόμου).
Σημαντική πληροφορία
Η διάγνωση του κεντρικού αιθουσαίου συνδρόμου δεν πρέπει να βασίζεται μόνο στο νυσταγμό αλλά στα ελλείμματα της λειτουργίας των ΑΚΝ και της ιδιοδεκτικής αισθητικότητας.
Μερικές φορές, ταυτόχρονα με τη κίνηση του οφθαλμού μπορεί να παρατηρηθεί και κίνηση του άνω βλεφάρου. Η κίνηση αυτή είναι αντανακλαστική και οφείλεται σε άμεση σύνδεση των αιθουσαίων πυρήνων με τον πυρήνα του προσωπικού νεύρου. Η κίνηση του άνω βλεφάρου οφείλεται σε διέγερση του ανελκτήρα μυ του άνω βλεφάρου (levator anguli oculi medialis muscle).
Ο παθολογικός νυσταγμός πρέπει να διαφοροποιείται από τον εκκρεμοειδή ή ισοφασικό νυσταγμό (pendular nystagmus), που χαρακτηρίζεται από μικρού εύρους εκκρεμοειδείς κινήσεις του βολβού των οφθαλμών, χωρίς ταχεία και βραδεία φάση. Ο νυσταγμός αυτός, αποτελεί τυχαίο εύρημα σε γάτες των φυλών Siamese, Birman, και Himalayan και οφείλεται σε συγγενή ανωμαλία της οπτικής οδού, στην οποία οι νευρικές ίνες των οπτικών νεύρων χιάζονται σε ποσοστό μεγαλύτερο του φυσιολογικού στο ύψος του οπτικού χιάσματος.
9. Στραβισμός (strabismus).Είναι η αδυναμία του βολβού του οφθαλμού να ευθυγραμμισθεί στο αντικείμενο, που κατευθύνεται το βλέμμα. Η θέση του βολβού του οφθαλμού στον οφθαλμικό κόγχο ρυθμίζεται από το περιφερικό αιθουσαίο σύστημα και από τα νεύρα κοινό κινητικό (ΕΣ ΙΙΙ), τροχιλιακό (ΕΣ ΙV) και απαγωγό (ΕΣ VI), που νευρώνουν τους οφθαλμοκινητικούς μύες. Ο στραβισμός, που παρατηρείται όταν η κεφαλή βρίσκεται σε κανονική θέση με το βλέμμα να κατευθύνεται προς τα εμπρός ονομάζεται στραβισμός ηρεμίας και πρέπει να διαφοροποιείται από το στραβισμό θέσης, που παρατηρείται με την τοποθέτηση της κεφαλής σε αφύσικη θέση (π.χ. έκταση του αυχένα και ανύψωση της κεφαλής).
Στα φυσιολογικά ζώα, ταυτόχρονα με την ανύψωση της κεφαλής, οι βολβοί των οφθαλμών στρέφονται προς τα πάνω διατηρώντας τη θέση τους στο κέντρο της βλεφαρικής σχισμής. Η παρουσία τμήματος του σκληρού χιτώνα πάνω από τη σκληροκερατοειδή στεφάνη (η περιφέρεια που ο κερατοειδής χιτώνας μεταπίπτει στο σκληρό χιτώνα), δείχνει την αδυναμία ανύψωσης του βολβού του οφθαλμού (στραβισμός θέσης).
Στο αιθουσαίο σύνδρομο, ενδέχεται να προκληθεί στραβισμός προς τα κάτω ή προς τα έξω στον οφθαλμό που βρίσκεται στην ίδια πλευρά με τη βλάβη (αιθουσαίος στραβισμός, vestibular strabismus). Ο στραβισμός αυτός μπορεί να είναι ηρεμίας ή θέσης και διαφοροποιείται από τον στραβισμό λόγω βλάβης του κοινού κινητικού νεύρου (ΕΣ ΙΙΙ) διότι δεν παρατηρείται σε όλες τις θέσεις της κεφαλής. Ο στραβισμός που παρατηρείται σε όλες τις θέσεις της κεφαλής ονομάζεται σταθερός στραβισμός (fixed strabismus) ή στραβισμός ΚΚΝ.
10. Ο επίμονος έμετος δεν είναι συχνό σύμπτωμα σε ζώα με αιθουσαίο σύνδρομο. Εντούτοις, σε ποσοστό 25% των ζώων με οξεία εμφάνιση αιθουσαίου συνδρόμου οι ιδιοκτήτες αναφέρουν ένα επεισόδιο εμέτου κατά την εμφάνιση των κλινικών συμπτωμάτων.
ΙΙ. Αμφοτερόπλευρο περιφερικό αιθουσαίο σύνδρομο
Σε περίπτωση αμφοτερόπλευρης δυσλειτουργίας του περιφερικού αιθουσαίου συστήματος δεν παρατηρείται ούτε φυσιολογικός ούτε παθολογικός νυσταγμός. Το ίδιο συμβαίνει σε αμφοτερόπλευρη δυσλειτουργία των κεντρικών δομών του αιθουσαίου συστήματος (έσω επιμήκη δεμάτια, κινητικοί πυρήνες του απαγωγού, τροχιλιακού και οπτικοκινητικού νεύρου).
Η ισορροπία χάνεται και από τις δυο πλευρές με συνέπεια το ζώο να λαμβάνει μια «σκυφτή» θέση με τον κορμό να φέρεται κοντά στην επιφάνεια του εδάφους, με σκοπό να στηριχθεί. Το πιο χαρακτηριστικό κλινικό σύμπτωμα είναι η ταλάντωση της κεφαλής από πλευρά σε πλευρά με ευρείες κινήσεις κυρίως κατά τη βάδιση. Εάν προκληθεί έκταση της κεφαλής και του αυχένα από ένα εξεταστή και διακοπεί αιφνίδια η υποστήριξη στη θέση έκτασης, τότε η κεφαλή «πέφτει» απότομα προς τα κάτω πέραν της φυσιολογικής ουδέτερης θέσης. Η κίνηση αυτή ονομάζεται head rebound phenomenon και αποτελεί κλινικό σύμπτωμα δυσλειτουργίας της παρεγκεφαλίδας ή του περιφερικού αιθουσαίου συνδρόμου αμφοτερόπλευρα.
Σημαντική πληροφορία
Η πιο συχνή αιτία απουσίας φυσιολογικού και παθολογικού νυσταγμού είναι η αμφοτερόπλευρη δυσλειτουργία του περιφερικού αιθουσαίου συστήματος.
Η αμφοτερόπλευρη δυσλειτουργία του περιφερικού αιθουσαίου συστήματος οφείλεται κυρίως σε αμφοτερόπλευρη μέση/έσω ωτίτιδα ή σπανιότερα σε αμφοτερόπλευρη ιδιοπαθή δυσλειτουργία. Στο αμφοτερόπλευρο ιδιοπαθές αιθουσαίο σύνδρομο συνήθως υφίσταται ελαφρά ασυμμετρία των συμπτωμάτων.
ΣΗΜΕΙΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΕΣ: Εάν βρείτε λάθος σε αυτό το άρθρο, παρακαλώ στείλε mail (danourdista@gmail.com) για να διορθωθεί. Ευχαριστούμε για την υποστήριξή σας !