Υπογλυκαιμική Εγκεφαλοπάθεια

Παρά το ότι, ο εγκέφαλος αποτελεί το 2% της ολικής μάζας του σώματος χρησιμοποιεί το 25% της ολικής γλυκόζης του σώματος λόγω των μεγάλων μεταβολικών του αναγκών και της περιορισμένης δυνατότητας αποθήκευσης της γλυκόζης.

Σε περίπτωση σοβαρής υπογλυκαιμίας (γλυκόζη αίματος < 45mg/dl), ενεργοποιούνται ορισμένες μεταβολικές διαταραχές στα νευρικά κύτταρα του εγκεφάλου, που τελικά οδηγούν στο κυτταρικό οίδημα και την νέκρωση με συνέπεια την μόνιμη εγκεφαλική βλάβη.  

Η υπογλυκαιμία μπορεί να προκληθεί από διάφορες παθολογικές καταστάσεις. Οι κυριότερες είναι:

• Υπερπαραγωγή ινσουλίνης από παγκρεατικό ινσουλίνωμα β-κυττάρων παγκρέατος (η συχνότερη αιτία υπογλυκαιμικής εγκεφαλοπάθειας)
• Διάφορα νεοπλάσματα όπως το ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα, το λειομυοσάρκωμα/ινοσάρκωμα και τα μεγάλα ενδοκοιλιακά ή θωρακικά σαρκώματα παράγουν τον ινσουλινο-αυξητικό παράγοντα IGF-II (insulin-like growth factor II). Ο IGF-II σχετίζεται κυρίως με το σύνδρομο παρανεοπλασματικής υπογλυκαιμίας (NICTH – non-islet cell tumor hypoglycemia, υπογλυκαιμία μη οφειλόμενη σε νεόπλασμα των β-κυττάρων του παγκρέατος) Σε αυτή την περίπτωση το  επίπεδο της ινσουλίνης στο αίμα είναι φυσιολογικό.
• Ιατρογενής (υπερδοσία ινσουλίνης)

• Σοβαρή ηπατοπάθεια (πυλαιοσυστηματική αναστόμωση, κίρρωση, ηπατική ανεπάρκεια) που οδηγεί σε μειωμένη αποθήκευση γλυκογόνου και μειωμένη ικανότητα γλυκονεογένεσης
• Νεαρά κουτάβια και γατάκια λόγω ανεπαρκών αποθεμάτων γλυκογόνου
• Παρατεταμένη νηστεία/καχεξία
• Υποθερμία

• Σηψαιμία/βαριά λοίμωξη (αυξάνεται η κατανάλωση γλυκόζης και παρεμποδίζεται η γλυκονεογένεση )
• Έντονη άσκηση (κυρίως σε μικρόσωμους σκύλους) ή υπογλυκαιμία των κυνηγετικών σκύλων («hunting dog hypoglycemia»)
• Κύηση/γαλουχία
• Νεοπλάσματα με υψηλό μεταβολισμό

• Υποφυσιακή ανεπάρκεια (νεαροί σκύλοι)
• Νόσος Addison (υποαδρενοκορτικισμός). Η έλλειψη κορτικοστεροειδών παρεμποδίζει τη γλυκονεογένεση, η  οποία είναι η μεταβολική διαδικασία με την οποία το σώμα (κυρίως το ήπαρ και σε μικρότερο βαθμό οι νεφροί) παράγει γλυκόζη από μη υδατανθρακικές πηγές, όπως αμινοξέα και γαλακτικό οξύ
• Υποθυρεοειδισμός (σπάνια)

• Ξυλιτόλη
• Αλκοόλ
• Β-αναστολείς

Πρέπει να δίδεται προσοχή στην ψευδή υπογλυκαιμία, η οποία παρατηρείται όταν:  

• τα συστατικά του αίματος μετά την αιμοληψία δεν διαχωρίζονται άμεσα από το πλάσμα. Πρέπει να γίνεται  φυγοκέντρηση σε ολιγότερο από 1 h, διότι τα ερυθρά αιμοσφαίρια συνεχίζουν να καταναλώνουν γλυκόζη
• χρησιμοποιούνται ανθρώπινες συσκευές μέτρησης σακχάρου σε ζώα με αιμοσυμπύκνωση
• το ζώο πάσχει από λευχαιμία

Η υπογλυκαιμία μπορεί να προσβάλει σκύλους και γάτες οποιασδήποτε φυλής ή ηλικίας, αν και τα νεογέννητα (ιδιαίτερα οι νανόμορφες φυλές) διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο λόγω μειωμένων ηπατικών αποθεμάτων γλυκογόνου.

Τα νευρολογικά συμπτώματα της υπογλυκαιμίας προκαλούν συνήθως συμπτώματα προσθίου εγκεφαλικού συνδρόμου.

• Διαταραχή του επιπέδου συνείδησης
• Αλλαγή στη συμπεριφορά
• Ψυχαναγκαστικό βάδισμα (άσκοπη περιπλάνηση) ή κυκλικές κινήσεις
• Επιληπτικές κρίσεις

• Γενικευμένος μυϊκός τρόμος
• Αδυναμία ή κατάρρευση
• Κώμα σε προχωρημένα στάδια

Η διάγνωση βασίζεται στην παρουσία συμβατών κλινικών συμπτωμάτων σε συνδυασμό με εργαστηριακά τεκμηριωμένη υπογλυκαιμία. Η μέτρηση της γλυκόζης αίματος θα πρέπει να πραγματοποιείται κατά τη διάρκεια του επεισοδίου της νευρικής κρίσης όταν υπάρχει υποψία υπογλυκαιμίας.

Επιπλέον διαγνωστικές εξετάσεις μπορεί να περιλαμβάνουν:

• Δακτυλική εξέταση του ορθού σε ενήλικους σκύλους για αξιολόγηση νεοπλασίας των πρωκτικών σάκων
• Ακτινογραφία θώρακα και υπερηχογράφημα κοιλίας για έλεγχο συστηματικής ή μεταστατικής νεοπλασίας
• Μέτρηση ινσουλίνης και γλυκόζης ορού και υπολογισμό του λόγου ινσουλίνης προς γλυκόζη, σε ζώα με υποψία ινσουλινώματος
• Αυξημένα επίπεδα ινσουλίνης παρουσία υπογλυκαιμίας είναι ισχυρά ενδεικτικά ινσουλινώματος
• Η μέτρηση του επιπέδου IGF-II (ινσουλινο-αυξητικός παράγοντας IGF-II) μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό μη παγκρεατικών όγκων που εκκρίνουν ουσίες τύπου ινσουλίνης

Σημαντικό: Τα δείγματα αίματος για έλεγχο ινσουλίνης πρέπει να λαμβάνονται πριν τη χορήγηση δεξτρόζης, ώστε να αποφεύγεται αλλοίωση των αποτελεσμάτων.

Οξεία αντιμετώπιση

• Χορήγηση δεξτρόζης 50% σε δόση 0,5–1,0 mL/kg IV, αραιωμένη 1:2 με φυσιολογικό ορό
  • Επανάληψη χορήγησης αν χρειάζεται ή έναρξη συνεχούς έγχυσης δεξτρόζης 5% (CRI, continuous rate infusion)
• Σε επείγοντα περιστατικά στο σπίτι, μπορεί να χρησιμοποιηθεί από του στόματος γλυκόζη (π.χ. σιρόπι Karo) σε δόση 0,5–1,0 mL/kg

Υποστηρικτική αγωγή

• Χορήγηση μικρών και συχνών γευμάτων για σταθεροποίηση της γλυκόζης
• Χορήγηση πρεδνιζόνης ή πρεδνιζολόνης για ενίσχυση της γλυκονεογένεσης και μείωση της ευαισθησίας στην ινσουλίνη

Η υποκείμενη αιτία (π.χ. ινσουλίνωμα, σήψη, ηπατική νόσος) πρέπει να εντοπιστεί και να αντιμετωπιστεί κατάλληλα.

Η πρόγνωση εξαρτάται από την υποκείμενη αιτιολογία.

• Κουτάβια και γατάκια με παροδική υπογλυκαιμία έχουν γενικά εξαιρετική πρόγνωση με την κατάλληλη υποστηρικτική φροντίδα
• Τα παγκρεατικά ινσουλινώματα έχουν επιφυλακτική πρόγνωση, με αναφερόμενο μέσο χρόνο επιβίωσης 12–18 μήνες μετά από χειρουργική αφαίρεση και συμπληρωματική φαρμακευτική αγωγή.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΕΣ: Εάν βρείτε λάθος σε αυτό το άρθρο, παρακαλώ στείλε mail (danourdista@gmail.com) για να διορθωθεί. Ευχαριστούμε για την υποστήριξή σας !