Διαταραχή Νοητικών Λειτουργιών

Το σύνδρομο διαταραχής των νοητικών λειτουργιών (cognitive dysfunction syndrome) είναι μια χρόνια νευροεκφυλιστική νόσος των ηλικιωμένων σκύλων και γατών με σταδιακή επιδείνωση και με κλινικά συμπτώματα όμοια με την νόσο Alzheimer του ανθρώπου. Η αιτιολογία είναι άγνωστη.

Ο εγκέφαλος των ζώων που πάσχουν από CDS παρουσιάζει ιστολογικές αλλοιώσεις που ομοιάζουν με αυτές της νόσου Alzheimer του ανθρώπου. Η νόσος Alzheimer του ανθρώπου χαρακτηρίζεται από την εναπόθεση στον εγκέφαλο δύο παθολογικών πρωτεϊνών, του β-αμυλοειδούς (νευροτοξική πρωτεΐνη που συγκεντρώνεται μέσα και γύρω από τους νευρώνες και σχηματίζει πλάκες) και της πρωτεΐνης Tau. Αντίθετα με τον άνθρωπο, στα ζώα με CDS δεν παρατηρείται συγκέντρωση πρωτεΐνης Tau και για τον λόγο αυτόν ορισμένοι συμφωνούν ότι το σύνδρομο διαταραχής των γνωστικών λειτουργιών στο σκύλο δεν είναι ισοδύναμο με την νόσο Alzheimer του ανθρώπου.

Το σύνδρομο της διαταραχής των νοητικών λειτουργιών προσβάλει σκύλους > 9 ετών και γάτες >12 ετών.

Τα κλασσικά κλινικά συμπτώματα του συνδρόμου διαταραχής των γνωστικών λειτουργιών είναι:

• ο αποπροσανατολισμός (π.χ. η τοποθέτηση της κεφαλής στη πλευρά της πόρτας με τους μεντεσέδες)
• η ανησυχία (νευρικότητα)
• η αδυναμία αναγνώρισης του οικείου περιβάλλοντος ή των ιδιοκτητών
• η διαταραχή του κύκλου ύπνου – εγρήγορσης
• η ανάρμοστη ούρηση (απώλεια της εκμάθησης)
• η μεταβολή της κινητικής δραστηριότητας  (μείωση ή αύξηση)
• η άσκοπη περιπλάνηση ιδιαίτερα τις νυκτερινές ώρες (πρόβλημα συμπεριφοράς)
• το χωρίς αιτία παρατεταμένο γαύγισμα, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της νύχτας

Η ανάρμοστη ούρηση/αφόδευση και η αδυναμία αναγνώρισης του οικείου περιβάλλοντος ή των ιδιοκτητών ή των άλλων κατοικίδιων του σπιτιού είναι τα συχνότερα αναφερόμενα κλινικά συμπτώματα. Αντίθετα, στις γάτες αναφέρονται συχνότερα το υπερβολικό «νιαούρισμα» (ιδιαίτερα τη νύχτα) και η ούρηση/αφόδευση εκτός της αμμοδόχου. Η διαταραχή του κύκλου ύπνου-εγρήγορσης μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την ποιότητα ζωής των ιδιοκτητών διότι τα ζώα φωνάζουν, κλαψουρίζουν και περιφέρονται καθ’ όλη τη διάρκεια της νύχτας, συχνά ξεκινώντας από το απόγευμα («σύνδρομο δύσης», sun-downing).

Σε ζώα με το σύνδρομο της διαταραχής των νοητικών λειτουργιών η νευρολογική εξέταση είναι συνήθως εντός φυσιολογικών ορίων Ωστόσο, επειδή το σύνδρομο εμφανίζεται σε ηλικιωμένα ζώα, συχνά συνυπάρχουν και άλλα νοσήματα και μπορεί να παρατηρηθούν παθολογικά ευρήματα στη νευρολογική εξέταση.

Η διάγνωση του CDS είναι διάγνωση εξ αποκλεισμού, καθώς η οριστική διάγνωση απαιτεί ιστοπαθολογική εξέταση του εγκεφάλου. Η υποθετική διάγνωση σε ηλικιωμένα ζώα με τα ανάλογα κλινικά συμπτώματα μπορεί να τεθεί αποκλείοντας άλλες παθήσεις (π.χ. όγκος εγκεφάλου, αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, ηπατική εγκεφαλοπάθεια). Η μαγνητική τομογραφία (MRI) μπορεί να αποκαλύψει ευρήματα εγκεφαλικής ατροφίας σχετιζόμενης με την ηλικία, δευτερογενή διάταση των κοιλιών, βάθυνση και διεύρυνση των εγκεφαλικών αυλάκων, μείωση του μεγέθους της διαθαλαμικής σύμφυσης και εστιακές ή διάχυτες αυξήσεις του σήματος στην ακολουθία Τ2 στην λευκή ουσία γύρω από τις κοιλίες.

Δεν υπάρχει θεραπεία για το CDS. Για την ανακούφιση των κλινικών συμπτωμάτων έχουν προταθεί διάφορες θεραπευτικές προσεγγίσεις και φαρμακευτικές αγωγές.

Ο εμπλουτισμός του περιβάλλοντος με παιγνίδια και η τακτική άσκηση έχει αποδειχθεί ότι καθυστερούν την εξέλιξη της νόσου σε ανθρώπους και οικόσιτα ζώα.

Φαρμακευτική αγωγή για τη διαταραχή στο κύκλο ύπνου – εγρήγορσης:

•Μελατονίνη. Σκύλος: 3–6 mg συνολική ημερήσια δόση κάθε 12–24 ώρες.  Γάτα: 3–12 mg συνολική ημερήσια δόση κάθε 12–24 ώρες.

•Τραζοδόνη. Σκύλος: 1–4 mg/kg/ημέρα, με σταδιακή αύξηση έως μέγιστη δόση 14 mg/kg/ημέρα)

•Γκαμπαπεντίνη. Σκύλος + γάτα : 10–20 mg/kg από το στόμα, 30 λεπτά πριν τον ύπνο

Διατροφική τροποποίηση

Μια δίαιτα πλούσια σε αντιοξειδωτικά, απαραίτητα λιπαρά οξέα και μιτοχονδριακούς συμπαράγοντες έχει δείξει ότι βελτιώνει τη γνωστική λειτουργία και επιβραδύνει την εξέλιξη του συνδρόμου. Πρόσφατη μελέτη έδειξε ότι σκύλοι που τρέφονταν με μείγμα αντιοξειδωτικών, βιταμινών Β, ιχθυελαίου και L-αργινίνης παρουσίασαν σημαντικά καλύτερη απόδοση σε ορισμένες μαθησιακές δοκιμασίες (Pan et al., 2018). Άλλες μελέτες υποστηρίζουν ότι η αυξημένη περιεκτικότητα της δίαιτας σε τριγλυκερίδια μέσης αλύσου μπορεί να είναι ωφέλιμη.

Έχουν δημιουργηθεί και διατεθεί στο εμπόριο ειδικές δίαιτες για το CDS (π.χ. Purina NeuroCare, Hill’s Science Diet B/D).

Φαρμακευτική αγωγή

Το συχνότερα συνταγογραφούμενο φάρμακο είναι η L-δεπρενύλη (ή σελεγιλίνη), που είναι ένας εκλεκτικός μη αναστρέψιμος αναστολέας της μονοαμινοξειδάσης τύπου Β (MAO-Β), (αναστέλλει την αποικοδόμηση της ντοπαμίνης στον εγκέφαλο). Θεωρείται ότι η L-δεπρενύλη επιβραδύνει την εξέλιξη της νόσου και βελτιώνει τη γνωστική λειτουργία. Η συνιστώμενη δόση στους σκύλους είναι 0,5–1,0 mg/kg από το στόμα μία φορά ημερησίως, κατά προτίμηση το πρωί. Η συνιστώμενη δόση για τις γάτες είναι 0,5 mg/kg από το στόμα μία φορά ημερησίως.

Η L-δεπρενύλη δεν πρέπει να χορηγείται σε ζώα που λαμβάνουν εκλεκτικούς αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης (SSRIs, π.χ. φλουοξετίνη), τραμαδόλη και τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά (π.χ. κλομιπραμίνη, αμιτριπτυλίνη), για να αποφευχθεί το σύνδρομο σεροτονίνης. Τα κλινικά συμπτώματα του συνδρόμου σεροτονίνης περιλαμβάνουν αλλοιωμένη νοητική κατάσταση, τρόμο, σπασμούς, δυσκολία στη βάδιση, έμετο, διάρροια, ταχύπνοια, ταχυκαρδία και υπερθερμία.

Επίσης, πρέπει να αποφεύγεται η σύγχρονη χορήγηση της L-δεπρενύλης με αμιτράζη, βουπροπιόνη,  εφεδρίνη, μεπεριδίνη, οπιοειδή, φαινυλοπροπανολαμίνη και ψευδοεφεδρίνη.

Η πρόγνωση για το CDS είναι επιφυλακτική έως δυσμενής. Οι περισσότεροι ασθενείς υποβάλλονται σε ευθανασία εντός 18–24 μηνών από τη διάγνωση λόγω της προοδευτικής επιδείνωσης των κλινικών συμπτωμάτων ή λόγω συνυπάρχουσας νόσου.